Gevoelens en procedures na het overlijden van een dierbare
Hoe emotioneel het overlijden ook is voor de familie, toch moeten bepaalde praktische procedures worden gevolgd. Voor familieleden die zich niet opgewassen voelen tegen dit aspect van de dood van hun dierbare, is professionele begeleiding mogelijk. In veel gevallen zijn de noodzakelijke praktische regelingen al voor de dood besproken binnen de familie en soms is er vooraf een document opgesteld met de wensen van de patiënt zelf(zie Praktische voorbereiding op de dood, Praktische voorbereiding op de dood). Voor de rouwende familieleden kan een dergelijke planning vooraf veel van de spanning wegnemen die ontstaat bij deze beslissingen na een sterfgeval.
Over orgaandonatie kan al dan niet gesproken zijn vóór het overlijden. Iemand van de verpleegkundige of medische staf kan de familieleden vragen hun standpunten hierover te bespreken inclusief, indien bekend, die van de overledene.
De arts die de overledene heeft behandeld, stelt een overlijdensakte op, waarin de doodsoorzaak is vastgelegd. Als de overledene in een ziekenhuis of tehuis is gestorven, zal het personeel er meestal voor zorgen dat de akte bij de juiste instanties terechtkomt; als hij thuis is overleden, doet de uitvaartondernemer het. In bepaalde gevallen, bijvoorbeeld in geval van euthanasie, als het overlijden onder verdachte omstandigheden heeft plaatsgevonden of als er geen familie is, geeft de arts het overlijden door aan de lijkschouwer, die vervolgens de overlijdensakte verzorgt. Hij bekijkt daarbij de omstandigheden en verricht een lijkschouwing om de doodsoorzaak vast te stellen. Indien het overlijden gerechtelijke aspecten kan hebben, dient de officier van justitie te worden ingeschakeld die opdracht tot een gerechtelijke obductie (= lijkopening) kan geven. Een dergelijke obductie wordt uitgevoerd door een gerechtelijke patholoog van het Nederlands forensisch laboratorium.
De arts kan met de nabestaanden de mogelijkheid tot een klinische obductie bespreken. Een dergelijke obductie wordt alleen uitgevoerd bij natuurlijk overlijden en met toestemming van de nabestaanden. Het doel van de obductie is naast het vaststellen van de doodsoorzaak vooral het evalueren van de juistheid van de diagnose en de effecten van een eventueel ingestelde behandeling. De klinisch patholoog inspecteert en opent bij de obductie het lichaam. Hij neemt organen uit en onderzoekt deze één voor één. Kleine stukjes worden afgenomen voor verder microscopisch onderzoek, waarna de organen worden teruggeplaatst. Een uitzondering is het onderzoeken van de hersenen. Deze dienen voor verder onderzoek langdurig te worden bewaard. Voor dit onderzoek wordt daarom aparte toestemming van de nabestaanden gevraagd. Na een obductie wordt het lichaam weer gesloten en kan het op de normale manier worden opgebaard. Een verslag van het onderzoek wordt na enkele weken verzonden aan de aanvragend arts.
Een uitvaart kan geheel worden geregeld naar de voorkeur en de religieuze en culturele gewoonten van de familie, maar het beste is wel als deze al vroeg besproken en geregeld is. Sommige mensen willen worden gecremeerd, terwijl andere liever een begrafenis hebben. De uitvaartdienst functioneert als herdenking voor de overledene en als het begin van de rouwverwerking van de achtergeblevenen.
Al maakt bijna iedereen wel op zeker moment het verlies van een dierbare mee, toch kan de rouw die erop volgt een eenzame en isolerende ervaring zijn. Na de schok en een periode van ongeloof in het begin, volgen meestal overweldigende gevoelens van verdriet en boosheid. De rouwende kan een irrationele drang voelen de overledene te gaan zoeken. Vooral voor wie het lichaam van de overledene niet heeft gezien, kan het zeer moeilijk zijn het verlies te accepteren.
In de eerste maanden na een overlijden, als deze gevoelens vaak het sterkst zijn, lijkt het soms alsof de omgeving van de rouwende verwacht dat hij al over het verlies heen komt. Hoewel het kan helpen om werk en andere dagelijkse zaken weer op te pakken, is het zeer belangrijk dat familie en vrienden begrip en steun blijven bieden. Verder kan het nuttig zijn een praatgroep te zoeken voor rouwenden.
Soms duurt het jaren, maar uiteindelijk past bijna iedereen zich aan het verlies van een dierbare aan. Het levendig houden van herinneringen aan de overledene is een belangrijk onderdeel van dit proces. Soms keren pijnlijke herinneringen en gevoelens aangaande de overledene steeds terug, vooral bij verjaardagen en familiebijeenkomsten. Meestal echter komt er een tijd dat het mogelijk is met een positief gevoel terug te denken aan het leven met de overledene.
