Ontsteking in een of beide nieren, gewoonlijk ten gevolge van een bacteriële ontsteking van de urinewegen
Pyelonefritis of nierbekkenontsteking is een van de meest voorkomende nieraandoeningen, vooral bij jonge en middelbare volwassenen. Hierbij treedt een ontsteking op in het nierbekken, in een of beide nieren, meestal door een bacteriële infectie. Bij volwassenen veroorzaakt pyelonefritis koorts en hevige pijn in de nierstreek. De aandoening kan meestal snel worden vastgesteld en behandeld, en leidt daarom op termijn zelden tot beschadiging van de nieren. Bij kinderen zijn de verschijnselen van pyelonefritis meestal niet zo duidelijk. De aandoening staat bij hen vaak in verband met het terugstromen van urine naar het nierbekken (reflux), hetgeen tot nierbeschadiging kan leiden (zie Infectie aan de urinewegen bij kinderen, Urineweginfecties bij kinderen).
Pyelonefritis kan worden veroorzaakt door bacteriën die binnendringen via de plasbuis. Pyelonefritis gaat dus meestal samen met een ontsteking in de blaas (zie Blaasontsteking). Ontstekingen van de urinewegen komen veel meer bij vrouwen voor omdat de urinebuis van de vrouw veel korter is dan die van de man, en de lichaamsopening dichter bij de anus ligt. Bacteriën uit de anusstreek kunnen de urinebuis binnendringen bij het geslachtsverkeer of door het van achteren naar voren afvegen na de ontlasting. (Echter, een ‘gewone’ blaas- of urinewegontsteking is dus geen ‘geslachtsziekte’.) Mensen met diabetes zijn vatbaarder voor ontstekingen, deels omdat glucose de bacteriële groei bevordert.
Een pyelonefritis ontwikkelt zich gemakkelijker als zich ergens in de urinewegen een verstopping bevindt die de normale urinelozing in de weg zit. Als de urine dan al bacteriën bevat, kunnen ze niet allemaal snel worden afgevoerd met de urine, zoals gewoonlijk gebeurt. In plaats daarvan vermenigvuldigen zij zich in de stilstaande urine. Een verstopping kan optreden door druk op een deel van de urinewegen. Mogelijke oorzaken zijn de groeiende baarmoeder bij zwangerschap of, bij mannen, een vergrote prostaat. De normale urinestroom kan ook worden geblokkeerd door tumoren in de blaas (Blaastumoren) of nierstenen. Bacteriën kunnen de blaas ook binnendringen tijdens een katheterisatie, een procedure waarbij via de urinebuis een slang in de blaas wordt gebracht om de urine weg te laten lopen. Bacteriën kunnen ook via het bloed van een ontsteking elders in het lichaam in de nier(en) komen.
De symptomen van pyelonefritis kunnen plotseling optreden, vaak binnen enkele uren, en zijn:
- hevige flank- of rugpijn uitstralend naar de lies;
- hoge koorts met rillingen pijnlijk en frequent urineren;
- stinkende, troebele, door bloed verkleurde urine;
- misselijkheid en braken.
Waarschuw direct uw huisarts als deze symptomen zich bij u voordoen.
Als uw huisarts pyelonefritis vermoedt, zal deze een urinemonster onderzoeken op bacteriën en witte bloedcellen. Indien er aanwijzingen zijn dat er sprake is van een infectie, zal het monster naar een laboratorium worden gestuurd om te bepalen welk type bacterie de infectie veroorzaakt. Bij mannen en kinderen zal na een aanval van pyelonefritis uitgebreider onderzoek worden gedaan om de achterliggende oorzaak op te sporen dan bij vrouwen. De aandoening komt bij vrouwen veel vaker voor. Daarom wordt bij hen alleen nader onderzoek gedaan als de infectie zich herhaalt. Bovendien kan een bloedonderzoek worden gedaan om het functioneren van de nieren te bepalen. Bij dubbelzijdige ontsteking kan de nierfunctie gestoord raken.
Afbeeldingstechnieken zoals een buikoverzichtsfoto, echografie (Echografie (echoscopie)), een CT-scan of intraveneuze urografie kunnen door een specialist worden gebruikt om te zoeken naar nierbeschadigingen of de aanwezigheid van nierstenen.
Pyelonefritis wordt gewoonlijk behandeld met antibiotica; de symptomen verbeteren daarmee over het algemeen binnen twee dagen, nog voor de kuur is afgelopen. Na de kuur kan de urine opnieuw worden nagekeken om te zien of de infectie verdwenen is. Als de antibiotica niet aanslaan, als u braakt, hevige pijn hebt of ernstig ziek bent, zult u waarschijnlijk in het ziekenhuis worden opgenomen en krijgt u via een infuus vocht en antibiotica toegediend.
Bij herhaling van pyelonefritis worden soms antibiotica in lage doses gedurende zes maanden tot twee jaar voorgeschreven. Achterliggende oorzaken zoals nierstenen worden eveneens behandeld zie Nierstenen en Vergruizing (behandeling)).
Meestal is een directe behandeling effectief; de aandoening brengt dan geen blijvende schade toe aan de nieren. In zeldzame gevallen kunnen herhaaldelijke aanvallen van de aandoening littekenweefsel in de nieren veroorzaken en onherstelbare schade (schrompelnier) tot gevolg hebben (zie Chronische nierinsufficiëntie).
- Leeftijd
- Komt meestal voor tussen 16 en 45 jaar
- Kan bij vrouwen verband houden met seksuele activiteiten
- Geen factor van betekenis
- Geslacht
- Komt veel meer voor bij vrouwen
- Leefwijze
- Kan bij vrouwen verband houden met seksuele activiteiten
- Erfelijkheid
- Geen factor van betekenis
