Verminderde nierfunctie die gedurende meer dan drie maanden bestaat
Bij chronische nierinsufficiëntie zorgt de toenemende schade aan de nieren ervoor dat ze niet meer voldoende afvalstoffen uit het bloed kunnen verwijderen. Ten gevolge daarvan zullen afvalstoffen zich in het lichaam ophopen en klachten veroorzaken. Ook de hormoonproductie raakt gestoord, waardoor complicaties ontstaan. Chronische nierinsufficiëntie is tevens een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.
De oorzaken van chronische nierinsufficiëntie worden ingedeeld in een aantal groepen, afhankelijk van de meest aangedane structuur in de nier. Bij nefrosclerose (zie boven), wat vooral voorkomt bij langdurige hoge bloeddruk, worden in eerste instantie de kleine bloedvaatjes in de nier aangetast. De tweede groep betreft aandoeningen waarbij de glomeruli zijn aangetast. Dit kan gebeuren bij een primaire nierziekte zoals IgA-nefropathie of bij meer algemene aandoeningen zoals diabetes of SLE waarbij de nier meedoet. Ten slotte zijn er aandoeningen waarbij het nierweefsel wordt aangetast, zoals cystenieren, chronisch gebruik van lithium of bij een langdurige verstopping van de urinewegen door een vergrote prostaat.
Chronische nierinsufficiëntie kan heel lang bestaan zonder klachten. De eerste symptomen van chronische nierinsufficiëntie ontstaan pas bij een sterk gestoorde nierfunctie:
- moeheid;
- vaker ’s nachts moeten urineren;
- eetlustverlies;
- kortademigheid;
- jeuk;
- pijn en tintelingen in de voeten;
- onrustige benen en spierkrampen.
De aandoening gaat samen met een groot aantal complicaties. Hoge bloeddruk komt al in een vroeg stadium voor en kan bij sterke verhoging hoofdpijn geven. Bloedarmoede (zie Anemie) ontstaat door een tekort aan erytropoëtine en draagt bij aan de moeheid. Een verminderde productie van vitamine D en verhoging van het fosfaatgehalte leiden tot te hard werkende bijschildklieren, hyperparathyreoïdie, met een verhoogde botombouw en osteoporose tot gevolg.
De diagnose chronische nierinsufficiëntie kan worden gesteld onafhankelijk van de onderliggende oorzaak. Om de aandoening in een vroeg stadium te ontdekken is het aangewezen om mensen met een verhoogd risico te screenen. Dit zijn oudere patiënten met hoge bloeddruk, diabetes en hart- en vaatziekten of die jarenlang hebben gerookt. De screening bestaat uit urineonderzoek naar de aanwezigheid van eiwit en het goed bepalen van de nierfunctie door bloedonderzoek. Het creatininegehalte in het bloed stijgt als de nierfunctie gestoord is. Omdat creatinine een afvalproduct is van de spieren, is de hoogte van deze bepaling ook sterk afhankelijk van de spiermassa. Daarom is de klaring een betere maat voor de nierfunctie. Deze kan automatisch worden verkregen door speciaal ontwikkelde formules die corrigeren voor de spiermassa. De klaring kan worden gebruikt als percentage van normale nierfunctie. Men spreekt van chronische nierinsufficiëntie als de klaring minder is dan 60 procent van normaal. Bij langer bestaand nierfunctieverlies is de niergrootte vaak afgenomen, wat kan worden beoordeeld met behulp van echo-onderzoek.
Vaak kan op basis van alle beschikbare gegevens de diagnose nefrosclerose of diabetische nefropathie worden gesteld. Bij verdenking op andere oorzaken, zoals een glomerulonefritis, is verwijzing naar een internist-nefroloog nodig die een nierbiopsie kan verrichten.
Het actieplan voor chronische nierinsufficiëntie is gericht op behandeling van de achterliggende oorzaak zie Nefrosclerose, Nefrosclerose , en Diabetische nierziekte, Diabetische nierziekte) en het voorkomen van verder nierfunctieverlies en complicaties. Voor behoud van nierfunctie is verlaging van bloeddruk en eiwitverlies de belangrijkste maatregel. Stoppen met roken en afvallen bij overgewicht dragen hieraan ook bij.
Het beloop van de nierfunctie hangt sterk af van de oorzaak en ernst van de nierbeschadiging. Als bloeddruk en eiwitverlies onder controle komen, kan de nierfunctie lang stabiel blijven. Samen met de leefregels wordt hierdoor ook de kans op hart- en vaatziekten zo laag mogelijk gehouden.
- Leeftijd
- De kans wordt hoger naarmate de leeftijd toeneemt
- Komt afhankelijk van de oorzaak vaker in de familie voor
- Overgewicht en roken bevorderen het nierfunctieverlies
- Geslacht
- Geen factor van betekenis
- Leefwijze
- Komt afhankelijk van de oorzaak vaker in de familie voor
- Erfelijkheid
- Overgewicht en roken bevorderen het nierfunctieverlies
