Een kind krijgt de vaardigheden die bij een bepaalde leeftijd horen pas later onder de knie
Tijdens de eerste levensjaren zijn er belangrijke stadia te herkennen, ook wel mijlpalen in de ontwikkeling genoemd, waarbij een kind naar verwachting bepaalde lichamelijke, intellectuele en sociale basisvaardigheden onder de knie heeft. Kinderen bereiken deze mijlpalen allemaal op een andere leeftijd, maar meestal wel binnen een bepaalde tijdsspanne. Als dat niet lukt, spreekt men van een ontwikkelingsachterstand.
Achterstand kan ernstig of minder ernstig zijn, en een of meer gebieden van de ontwikkeling betreffen. Kinderen zijn rond negen maanden meestal wel in staat zich voort te bewegen, de meeste kinderen lopen als ze vijftien maanden oud zijn. Laat beginnen te lopen komt soms in families voor zonder duidelijke oorzaak; de meeste kinderen halen dat wel in en ontwikkelen zich verder normaal. Kinderen bij wie een ernstige onderliggende aandoening speelt, zoals een spastische verlamming, zullen hun hele leven problemen met de voortbeweging hebben.
Sommige kinderen zijn traag met de hand-oogcoördinatie of fijne motoriek, zoals een bal vangen of een pen vasthouden. Deze kinderen moeten goed worden gevolgd vanwege het verhoogde risico op een specifieke leerstoornis.
Spraak- en taalachterstand kan licht zijn, zoals moeilijk nieuwe woorden leren (zie Spraak- en taalmoeilijkheden), tot ernstig zoals de ernstige communicatieproblemen die vaak met autisme te maken hebben. Soms is de achterstand te wijten aan te weinig stimulatie in de omgeving van het kind. Slechthorendheid, die het gevolg kan zijn van aandoeningen als chronische oorontsteking of slijmoor (Lijmoor (glue ear)), kan ook een oorzaak van ontwikkelingsachterstand wat spraak en taal betreft zijn.
Sommige kinderen leren bepaalde basisvaardigheden traag, zoals zelf naar de wc leren gaan. Meestal wordt dit in de loop van de tijd vanzelf beter, maar soms ligt er iets anders aan ten grondslag (zie Bedplassen en Encopresis, hiervoor).
Ontwikkelingsachterstand op alle gebieden is meestal te wijten aan een onderliggende aandoening, zoals het Down-syndroom. Verlies van vaardigheden kan voorkomen bij een stofwisselingsziekte. Niet altijd wordt de oorzaak van een achterstand gevonden. Een blijvende ontwikkelingsachterstand van met name de verstandelijke vermogens wordt een verstandelijke handicap genoemd.
Ouders merken meestal dat er mogelijk sprake is van een achterstand in de ontwikkeling van hun kind: het kind haalt de normale mijlpalen niet op tijd. De achterstand kan ook bij een controle op het consultatiebureau of op school aan het licht komen. Het onderzoek bij een ontwikkelingsachterstand kan divers en ingewikkeld zijn, afhankelijk van de bevindingen. Vaak wordt een gehoortest verricht en een test van het gezichtsvermogen. De arts zal eventueel ook het bloed onderzoeken op een mogelijke genetische afwijking.
Een kind dat op een enkel gebied achterstand heeft, hoeft soms alleen maar aangemoedigd te worden om het in te halen. Veel kinderen met geringe achterstand ontwikkelen zich op een gegeven moment weer normaal, vooral als onderstimulatie de oorzaak is en het probleem goed wordt behandeld. Andere kinderen hebben hulp nodig, zoals spraakles (Het revalidatieteam). Een kind met ernstige achterstand heeft een specialistische behandeling nodig.
- Leeftijd
- Is meestal duidelijk voor de leeftijd van 5 jaar
- De risicofactoren hangen samen met de oorzaak
- De risicofactoren hangen samen met de oorzaak
- Leefwijze
- Onderstimulatie vormt een risicofactor
- Geslacht
- De risicofactoren hangen samen met de oorzaak
- Erfelijkheid
- De risicofactoren hangen samen met de oorzaak