Opzettelijk of niet opzettelijk gebruik van mogelijk schadelijke stoffen
Vergiftiging is een belangrijke oorzaak van dood en bijna-dood in Nederland. Bij volwassenen is vergiftiging vaak het gevolg van een doelbewuste overdosering (zie Zelfmoord en poging tot zelfmoord). Niet-opzettelijke vergiftiging treft vooral kinderen jonger dan vijf jaar en is meestal te voorkomen.
Sommige stoffen zijn schadelijk ongeacht de binnengekregen hoeveelheid. Medicijnen, zoals slaapmiddelen, (Slaapmiddelen) zijn meestal alleen schadelijk als de aanbevolen dosering wordt overschreden. Drugs, zoals heroïne, kunnen een onvoorspelbaar effect hebben, afhankelijk van de gebruikte hoeveelheid en de gevoeligheid van de betrokkene.
De symptomen variëren van licht tot zeer ernstig en kunnen onmiddellijk of na enkele dagen optreden. Algemene symptomen zijn:
- misselijkheid en braken;
- buikpijn;
- diarree;
- versnelde hartslag;
- pijn op de borst;
- kortademigheid;
- verwardheid;
- krampen (convulsies);
- bewustzijnsverlies.
Verder kunnen lokale symptomen optreden, zoals etsing (verbranding) van het mondslijmvlies na het drinken van een bijtende vloeistof.
Een overdosis van bijvoorbeeld tricyclische antidepressiva (zie Antidepressiva) kan de hartfunctie beïnvloeden en hartritmestoornissen (Hartritmestoornissen) en duizeligheid veroorzaken. In sommige gevallen leidt dit tot hartstilstand (Hartstilstand). Een overdosis van een opiumderivaat, bijvoorbeeld heroïne, kan een levensgevaarlijke remming van de ademhaling veroorzaken. Overdoses van sommige stoffen kunnen de lever en nieren beschadigen. Leverfalen kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door een overdosis paracetamol (zie Analgetica). In enkele gevallen leidt het inslikken van bepaalde vergiften tot anafylaxie.
Als de persoon in kwestie bewusteloos is, moet u eerst de ademhaling en pols controleren (zie Eerste hulp: abc van reanimatie). Geef eerste hulp totdat u medische hulp krijgt (zie Eerste hulp: vergiftiging via de mond).
Zelfs als symptomen uitblijven en de ingenomen hoeveelheid klein is, moet u altijd uw arts raadplegen. Probeer zo veel mogelijk materiaal te verzamelen dat te maken heeft met het gif, zoals flesjes en doosjes, een restant van de ingenomen stof en als de betrokkene heeft gebraakt, wat braaksel, opdat dit kan worden geanalyseerd. Als de betrokkene bewusteloos is of niet wil praten, zal men deze essentiële informatie van u moeten krijgen. Geef de betrokkene niets te drinken en doe geen pogingen hem/haar te laten braken, tenzij op uitdrukkelijk voorschrift.
De arts moet weten wat de betrokkene heeft ingenomen en wanneer. Hij zal de patiënt onderzoeken en in het geval van een overdosis medicijnen of drugs de in het bloed aanwezige hoeveelheid in een laboratorium laten onderzoeken. Ook de urine zal moeten worden onderzocht.
Soms moet de patiënt worden behandeld op de intensive care (Op de intensive care (omgeving)). Wanneer hij of zij tricyclische antidepressiva heeft ingenomen, wordt via een monitor het hartritme op afwijkingen gecontroleerd. Na een overdosis paracetamol wordt bloedonderzoek gedaan om een behandeling vast te stellen en om te zien of de lever beschadigd is.
Er zijn verschillende methoden om ingeslikte stoffen uit het maag-darmkanaal te verwijderen en te voorkomen dat ze in het bloed worden opgenomen. Vaak brengt men via de mond een slang naar binnen om de maag te spoelen met water of een zoutoplossing. Als de patiënt bewusteloos is, brengt men een buisje in de luchtpijp om te voorkomen dat bij het leegpompen van de maag vloeistof in de longen komt.
Vaak wordt na het maagspoelen actieve koolstof in de maag achtergelaten. De toxische stoffen in het maag-darmkanaal binden zich aan de koolstof en worden dan met de ontlasting uitgescheiden. Dit proces wordt versneld door behalve koolstof ook een laxeermiddel toe te dienen.
Als zich een grote hoeveelheid van de stof in het bloed bevindt, wordt de uitscheiding daarvan versneld door het bloed te filteren (zie Dialyse). Sommige stoffen kunnen onschadelijk gemaakt worden door een tegengif. Tegen een overdosis paracetamol geeft men bijvoorbeeld acetylcysteïne.
Complicaties worden behandeld zodra ze zich voordoen. Bij een onregelmatige hartslag geeft men bijvoorbeeld een middel om het hartritme te reguleren (Geneesmiddelen tegen ritmestoornissen). Bij ernstige ademhalingsmoeilijkheden kan kunstmatige beademing noodzakelijk zijn.
Als de overdosis met opzet is ingenomen, zal men een psychiatrisch onderzoek naar de stabiliteit van de betrokkene voorstellen.
Hoewel vergiftiging dodelijk kan zijn, heeft behandeling in de meeste gevallen succes. Soms is de behandeling niet succesvol. Er kan bijvoorbeeld niet worden voorkomen dat ernstige beschadiging van de lever ontstaat door een overdosis paracetamol als er pas na circa twaalf uur na inname wordt behandeld.
- Leeftijd
- Per ongeluk inslikken, vooral door kleine kinderen
- Misbruik van alcohol en medicijnen zijn risicofactoren
- Geen factor van betekenis
- Geslacht
- Overdosis medicijnen; vooral bij vrouwen
- Leefwijze
- Misbruik van alcohol en medicijnen zijn risicofactoren
- Erfelijkheid
- Geen factor van betekenis