Aandoeningen als gevolg van vitamine D-gebrek, wat leidt tot zwak en zacht bot dat gemakkelijk breekt of vervormt
Bot ontleent zijn kracht aan calcium- en fosfaatverbindingen. Vitamine D-gebrek resulteert in slechte opname van calcium uit de voeding, wat tot zwakke en zachte botten leidt, die gemakkelijk vervormen of breken. Bij volwassenen heet de aandoening osteomalacie, bij kinderen rachitis.
Gezonde mensen krijgen vitamine D gedeeltelijk uit de voeding (vooral uit vette vis en met vitamine D verrijkte margarines) en gedeeltelijk door eigen aanmaak in de huid na blootstelling aan zonlicht. Vitamine D-gebrek komt daardoor vooral voor bij mensen die niet gezond eten en weinig direct zonlicht krijgen. In de tropen komt vitamine D-gebrek weinig voor. In gematigde streken kan gebrek optreden bij ouderen die het huis niet uitkomen; de productie neemt af naarmate men minder in de zon komt en wordt geringer met de leeftijd. In Nederland lopen vooral ook gesluierde vrouwen een verhoogd risico op vitamine D-gebrek. Ook een donkere huidskleur gaat gepaard met een geringere aanmaak van vitamine D.
Sommige mensen kunnen door een operatie aan de darmen of door coeliakie geen vitamine D opnemen. Minder vaak worden osteomalacie en rachitis veroorzaakt door een aangeboren aandoening of nierinsufficiëntie. In zeldzame gevallen verstoren middelen tegen epilepsie (zie Anticonvulsiva),het vitamine D-metabolisme.
De symptomen van osteomalacie ontwikkelen zich gedurende maanden of jaren en zijn:
- pijnlijke of gevoelige botten, vaak van de ribben, heupen en benen;
- moeite met trappenlopen of overeind komen uit gehurkte houding;
- botbreuken na een gering trauma.
Een kind met rachitis kan dezelfde symptomen hebben, en bovendien:
- achtergebleven groei;
- zwelling en gevoeligheid van de uiteinden van de botten daar waar ze groeien;
- verdikking van de ribben waar deze bij het borstbeen komen.
Als dit niet wordt behandeld, kunnen bij kinderen X- of O-benen ontstaan.
De arts kan aan de hand van de symptomen en het lichamelijk onderzoek osteomalacie of rachitis vermoeden. Hij kan laten testen of het bloed te lage hoeveelheden van calcium, fosfaten of vitamine D heeft. Een botbiopt, waarbij een klein stukje bot wordt weggehaald voor microscopisch onderzoek, of röntgenonderzoek kan de diagnose bevestigen.
Als u vitamine D-gebrek hebt, moet u voedsel nemen waar veel van die stof in zit en vaker in de zon komen. Ook kan uw dokter u vitamine D-supplementen voorschrijven.
Als u een aandoening hebt waardoor u vitamine D niet goed uit het voedsel opneemt, kunnen vitamine D-injecties (zie Vitaminen),worden gegeven, soms met calciumsupplementen (zie Mineralen).
De meeste mensen herstellen na behandeling volledig, hoewel bij kinderen vervormingen van botten blijvend kunnen zijn.
- Leeftijd
- Osteomalacie ontwikkelt zich bij volwassenen, rachitis bij kinderen
- Geringe blootstelling aan zonlicht en een vetloos dieet zijn risicofactoren
- Geen factor van betekenis
- Erfelijkheid
- In sommige gevallen erfelijk
- Leefwijze
- Geringe blootstelling aan zonlicht en een vetloos dieet zijn risicofactoren
- Geslacht
- Geen factor van betekenis