Een onaangenaam gevoel dat vaak optreedt als gevolg van een ziekte of verwonding
Pijn is een reactie van het lichaam op verwonding of ziekte die tot weefselschade leidt. Pijn is een waarschuwingsmechanisme dat verdere schade voorkomt, hoewel chronische pijn vaak geen nuttige functie lijkt te hebben.
Iedereen heeft wel eens pijn; de aard en de ernst hangen deels van de oorzaak af. De pijn bij een sportblessure kan als minder hevig worden ervaren dan die van een vergelijkbare verwonding door geweldpleging. Ook stemming, aandacht en persoonlijkheid beïnvloeden de manier waarop we pijn ervaren. Angst, verdriet of zorgen kunnen de pijn erger maken, en ontspanning en plezier kunnen hem verlichten.
De hersenen en het ruggenmerg maken zelf pijnstillers, de endorfinen, als reactie op pijn. Endorfinen zijn nauw verwant aan morfine en stillen de pijn voor een korte periode, maar werken niet bij chronische pijn.
De meeste vormen van pijn kunnen tegenwoordig dankzij behandeling worden beheerst. Het komt daardoor niet veel meer voor dat iemand met voortdurende hevige pijn moet leven.
Als weefsel is beschadigd, worden gespecialiseerde zenuwuiteinden gestimuleerd, de pijnreceptoren. Elektrische impulsen lopen door de zenuwen en het ruggenmerg naar de hersenen, die ze als pijn interpreteren. Terwijl dit gebeurt, vormen de beschadigde weefsels prostaglandinen, die tot ontsteking en zwelling leiden. De prostaglandinen stimuleren de pijnreceptoren nog verder.
De huid en andere gevoelige delen van het lichaam, bijvoorbeeld de tong en de ogen, bevatten een groot aantal pijnreceptoren en zijn dus bijzonder gevoelig. De inwendige organen hebben minder pijnreceptoren en zijn minder gevoelig. In het hersenweefsel bevinden zich geen pijnreceptoren.
Hoewel iedereen pijn op een andere manier beschrijft, wijst de aard van de pijn soms op een bepaalde stoornis. Een kloppende pijn komt vaak door een toegenomen bloedstroom, door verwijding van de bloedvaten, zoals bij migraine, of door een verwonding. Hevige zeurende of stekende pijn, zoals bij ischias, kan worden veroorzaakt door druk op of irritatie van een zenuw op het punt waar hij uit het ruggenmerg treedt. Kolieken worden veroorzaakt door bewegingen van de spieren van de darmen of andere holle organen, zoals de galwegen als er een afsluiting is (bijv. door een galsteen).
De plaats van de pijn is vaak een goede aanwijzing voor zijn oorsprong. Soms kunnen overlappende zenuwbanen een verwarrende boodschap geven, waardoor men de pijn in een ander deel van het lichaam voelt dan waar hij ontstaat (weerpijn). Dit treedt op als de zenuwen die het pijngevoel transporteren, met andere zenuwen samenkomen voor ze de hersenen bereiken. Heupproblemen kunnen bijvoorbeeld als pijn in de lies worden gevoeld en kiespijn als oorpijn. Hartklachten kunnen pijn op de borst, in de hals en in de linkerarm veroorzaken. Pijn door een aandoening in de darmen kan men eerst midden in de buik voelen en treedt pas plaatselijk op als de buikwand is aangedaan, zoals in de latere stadia van een blindedarmontsteking (Blindedarmontsteking). Bijzondere vormen van pijn zijn fantoompijn en postherpetische neuralgie. Fantoompijn wordt gevoeld in een geamputeerd lichaamsdeel, meestal een arm of been. Postherpetische neuralgie is de pijn die ontstaat op de plaats waar gordelroos heeft gezeten. Plotselinge, ernstige pijn kan met andere verschijnselen gepaard gaan, zoals bleek worden, zweten, misselijkheid, overgeven, snelle pols en verwijde pupillen.
Hevige pijn die weken of maanden achtereen duurt, kan leiden tot depressiviteit, gewichtsafname door gebrek aan eetlust, en slapeloosheid (zie Slapeloosheid, Slaapstoornissen) en daarmee tot oververmoeidheid.
Als u hevige of terugkerende, onverklaarbare pijn hebt, gaat u naar uw huisarts. Deze zal een gesprek met u voeren en soms lichamelijk onderzoek doen om zo de oorzaak van de pijn te achterhalen. Nader onderzoek, zoals echografie (Echografie (echoscopie)) of bloedonderzoek, kan nodig zijn als de oorzaak niet duidelijk naar voren komt uit het gesprek of lichamelijk onderzoek.
Aangezien het moeilijk is om de hevigheid van pijn vast te stellen, kan de dokter vragen of de pijn de slaap verstoort en in hoeverre de pijn u in uw dagelijkse bezigheden belemmert.
De beste remedie tegen pijn is behandeling van de onderliggende oorzaak. Zo vermindert de pijn bij een verzwikte enkel door deze goed in te tapen of bij een middenoorontsteking of een abces door deze te puncteren of te incideren. Als de onderliggende oorzaak niet gericht kan worden bestreden zijn er veel verschillende methoden van pijnverlichting, waaronder behandeling met medicijnen, fysiotherapie en warmte. De vorm van behandeling hangt af van de oorzaak en van het type pijn.
Aangezien pijn, vooral langdurige pijn, ook nog door andere factoren zoals stress en persoonlijkheid wordt beïnvloed, kan de behandeling een persoonlijke benadering vergen.
De meeste kortdurende pijn en veel typen langdurige pijn kunnen worden bestreden of verlicht met pijnstillers. Pijn wordt vaak deels veroorzaakt door het vrijkomen van prostaglandinen. In dat geval werkt een behandeling met niet-steroïde ontstekingsremmers (
NSAID’s
)vaak goed, doordat deze een remmende werking hebben op de uitscheiding van die prostaglandinen.
Opiaten zoals morfine en codeïne werken rechtstreeks op het deel van de hersenen dat pijn waarneemt. Opiaten kunnen nodig zijn om zeer hevige pijn te bestrijden, zoals die na een operatie of bij sommige soorten kanker (zie Pijnbehandeling bij kanker). De kans op verslaving is klein bij kortdurend gebruik, en afhankelijkheid is niet van belang als ze worden gebruikt bij terminale patiënten. Bij pijn door beschadiging van zenuwen werken opiaten vaak niet voldoende.
Naast pijnstillers kunnen bij bepaalde soorten pijn ook andere medicijnen worden gegeven. Hiertoe behoren onder meer lokale verdovingsmiddelen die bijvoorbeeld via een injectie worden toegediend of op de huid gesmeerd of gespoten (crème, gel, spray). Ook medicijnen die de overdracht van zenuwimpulsen beïnvloeden, behoren ertoe, zoals antidepressiva en anticonvulsiva (Anticonvulsivas). Pijn door spierspanning kan met antidepressiva worden bestreden, en anti-epileptica worden gebruikt tegen aangezichtspijn (Aangezichtspijn (trigeminusneuralgie)) en andere pijnlijke zenuwaandoeningen.
- Zenuwuiteinden
- Vertakte zenuwuiteinden kunnen op weefselschade reageren door impulsen naar de hersenen te sturen. Deze worden als pijn geïnterpreteerd
- Zenuwuiteinden
- Zenuwvezel
Er is een hele reeks niet-medicamenteuze behandelingen van pijn, waaronder massage en warme of koude kompressen. Deze behandelingen veranderen de bloedstroom door het beschadigde weefsel en stimuleren andere zenuwuiteinden, zodat de pijn wordt geblokkeerd. Een warme douche, een warmtecompres of ultrageluid dat dieptewarmte afgeeft (diathermie), kan verlichting geven bij lage rugpijn of artrose. Transcutane elektrische zenuwstimulatie (TENS) wordt soms bij lage rugpijn toegepast.
Bijna alle pijn kan tot op zekere hoogte worden verlicht, zelfs als de onderliggende oorzaak niet kan worden behandeld. Chronische pijn is echter vaak moeilijker te stillen dan acute pijn.
- Leeftijd
- Geen factor van betekenis
- Geen factor van betekenis
- Geen factor van betekenis
- Geslacht
- Geen factor van betekenis
- Erfelijkheid
- Geen factor van betekenis
- Leefwijze
- Geen factor van betekenis
