Röntgenbeelden van met contrastvloeistof gevulde lichaamsholten zoals maag, darmen of bloedvaten. Het orgaan zelf is niet zichtbaar, maar wel een afgietselbeeld van dat orgaan.
Een röntgencontrastfoto is een röntgenbeeld van een lichaamsholte (zoals maag, darmen of bloedvaten) die gevuld is met contrastvloeistof. Contrastvloeistof houdt röntgenstraling tegen. Holle of met vloeistof gevulde weefsels en organen (zoals ingewanden, urinewegen en bloedvaten) zijn op een gewone röntgenfoto niet goed te zien. Er kan een contrastvloeistof in worden gebracht om ze zichtbaar te maken. De stoffen die gebruikt worden zijn jodium (dat is oplosbaar is in water en wordt daarom ingespoten in een bloedvat) en barium (dat is niet oplosbaar en wordt daarom gebruikt voor foto’s van het maagdarmkanaal). De weefsels en organen die deze contrastvloeistof bevatten, zijn wit op de foto.
De contrastvloeistof wordt ingespoten, ingeslikt of via de anus (rectaal) ingebracht. Dat is afhankelijk van het lichaamsdeel dat wordt onderzocht. Over het algemeen is dit een eenvoudige procedure , maar het kan onplezierig zijn. Ook is het niet geheel zonder risico; zo kan men allergisch op de stof reageren. Mensen die gevoelig of allergisch zijn voor jodium, kunnen beter geen contraströntgenfoto’s met jodiumhoudende contrastmiddelen laten maken. Of ze moeten eerst met speciale medicijnen zoals antihistaminica of corticosteroïden worden behandeld. Ook kan zo nodig een andere contrastvloeistof worden gebruikt.
Vanwege de veiligheid (minder kans op allergische reacties) en het gemak wordt de röntgencontrastfoto steeds vaker vervangen door andere technieken, zoals CT-scan, MRI en echografie.
In water oplosbare contrastmiddelen worden ingespoten en door de bloedsomloop door het hele lichaam verspreid. Hierdoor kan de arts onderzoeken of de bloedsomloop goed werkt. Het afbeelden van bloedvaten met behulp van röntgenfoto’s wordt angiografie genoemd. De contrastvloeistof wordt dan via een dun buigbaar slangetje (katheter) ingespoten. Deze katheter is eerst via een slagader zo dicht mogelijk bij de plek gebracht die men in beeld wil brengen. De contrastvloeistof stroomt met het bloed door de bloedvaten, waardoor afwijkingen zoals vaatvernauwingen op de röntgenfoto zichtbaar worden. Angiografie wordt vooral gebruikt om de bloedvaten te onderzoeken die vernauwd of verstopt zijn door atherosclerose. Angiografie van de kransslagaders (coronaire angiografie) brengt de slagaders in beeld die het hart van bloed voorzien. Angiografie van de nierslagaders toont de bloedvaten van de nieren. Er kunnen met computertechnieken scherpere foto’s dan gebruikelijk worden gemaakt, omdat daarmee overbodige achtergrondinformatie kan worden genegeerd. Deze procedure wordt digitale substractieangiografie genoemd.
Als de contrastvloeistof in een ader wordt gespoten, zal deze uiteindelijk in de nieren terechtkomen en worden uitgescheiden met de urine. De contrastvloeistof kan daarom ook worden gebruikt om de urinewegen zichtbaar te maken. Terwijl de contrastvloeistof door de urinewegen loopt, worden de blaas en de urineleider (tussen nieren en blaas) zichtbaar. Als alleen de blaas en de plasbuis (tussen blaas en plasbuisopening) moeten worden onderzocht, kan de vloeistof ook met een katheter via de plasbuis in de blaas worden gebracht. Röntgencontrastfoto’s worden vooral gebruikt als een stoornis aan de nieren wordt verwacht, zoals een belemmering in de urineafvloed door nierstenen of een tumor (zie intraveneuze urografie). Tegenwoordig wordt dit steeds vaker vervangen door CT-technieken.
- Röntgencontrastfoto van bloedvaten
- Deze normale bloedvaten die de hartspier van bloed voorzien, bevatten de jodiumhoudende contrastvloeistof waardoor zij op deze foto goed zichtbaar zijn.
- Bloedvat van het hart
- Barium röntgencontrastfoto’s
- Door de bariumpap is deze maag zichtbaar geworden op de foto. De barium bevindt zich boven in de maag, omdat de gefotografeerde persoon ligt.
- Massa barium
- Overgang tussen maag en twaalfvingerige darm
- Bariumlaagje tegen de maagwand
Bariumsulfaat is een dikke, kalkachtige pap waar röntgenstralen niet doorheen kunnen dringen. De pap verplaatst zich langzaam door het maagdarmkanaal en wordt niet door het lichaam opgenomen. Om deze redenen is bariumsulfaat een goede contrastvloeistof voor het onderzoeken van het maagdarmkanaal. Soms is endoscopie geschikter om naar de organen van het maagdarmkanaal te kijken. Barium is echter zeer geschikt om bepaalde functies te onderzoeken, zoals slikken.
Bariumsulfaat wordt gedronken als het eerste deel van het maagdarmkanaal, van de slokdarm tot en met de dunne darm, moet worden bekeken. De meeste problemen met dit deel van de spijsvertering kunnen hiermee worden bestudeerd, waaronder slikproblemen (zie dyspepsie). Door met tussenpozen röntgenfoto’s te maken kan het contrastmiddel door de darmen worden gevolgd. Om de dikke darm te fotograferen wordt bariumsulfaat niet geslikt, maar met een klysma ingebracht. Een klysma is het inbrengen van een vloeistof in de darmen via de anus (rectaal). Een klysma bestaat uit een slang die in de anus wordt ingebracht, met daaraan vast een (knijp)zak en/of een installatie waarmee het inbrengen van de vloeistof wordt gecontroleerd. Gewoonlijk wordt dan eerst een laxeermiddel toegediend om de darmen te leeg te maken. Bariumklysma’s kunnen ook worden gebruikt om darmpoliepen of tumoren in de dikke darm (vooral dikkedarmkanker) op te sporen.
Bij de zogenoemde dubbelröntgencontrastfotografie wordt na de barium ook lucht in het maagdarmkanaal gebracht. De contrastvloeistof wordt voor een deel verwijderd, waarna alleen barium op de slijmlaag van de darm achterblijft. Door deze techniek krijgt de arts een gedetailleerd beeld van de darmwand. Hierdoor kunnen ook veranderingen worden opgespoord die worden veroorzaakt door aandoeningen zoals de ziekte van Crohn. Bariumsulfaat kan darmverstopping (moeilijke stoelgang, obstipatie) veroorzaken. Dat kan worden verholpen met een laxeermiddel nadat de foto’s zijn genomen
