Besmetting met zuigwormen die de lever en blaas kunnen beschadigen
Mensen die in de tropen zwemmen in sloten, meren, vaarwater en niet-gechloreerde zwembaden, kunnen schistosomiasis of bilharziosis oplopen. De ziekte wordt veroorzaakt door een van de vijf soorten zuigwormen uit de Schistosomagroep. Zoetwaterslakken scheiden de larven (onvolwassen exemplaren) van de parasiet uit, die de huid van de zwemmer binnendringen.
De larfjes bereiken via de bloedbaan de longen. Zij kruipen uit de longen naar de lever, rijpen in de bloedvaten in de lever en gaan, eenmaal volwassen, paarsgewijs (mannetje + vrouwtje tezamen)tegen de bloedstroom in naar de plaats waar zij thuishoren: de kleine bloedvaatjes in de wand van de dikke darm (darmschistosomiasis) of de kleine bloedvaatjes van de blaas en urinewegen (blaasschistosomiasis). Het wormpaar zit in die kleine bloedvaatjes en veroorzaakt daar geen schade of ziekte. Het vrouwtje legt eieren. Deze eieren gaan voor een deel door de bloedvatwand en darmwand (of blaaswand) heen en komen zo met de ontlasting of met de urine naar buiten. Als de ontlasting of urine in oppervlaktewater terechtkomt, komen uit de eieren larfjes tevoorschijn. Deze dringen bepaalde slakken binnen waarin zij zich ontwikkelen en vermenigvuldigen. Uit de slakken komen nieuwe larfjes, die de huid van de mens kunnen binnendringen. Een deel van de eieren die door het vrouwtje worden geproduceerd, blijft steken in de darmwand of blaaswand en veroorzaakt daar ontsteking met bindweefselvorming. Dit beschadigt de darm of de blaas. Een aantal eieren wordt met het bloed versleept naar de lever, waar rond de eieren een ontsteking ontstaat, ook met vorming van bindweefsel en verstopping van de bloedstroom.
Bij reizigers doet zich altijd een lichte infectie voor. Mensen die wonen in de landen waar schistosomiasis voorkomt en die vaak met besmet water in aanraking komen, kunnen zware infestaties oplopen met ernstige orgaanschade.
- Schistosoma
- De volwassen zuigworm leeft in paren. Het vrouwtje leeft in een lichaamsplooi van het mannetje.
- Zuignap
- Mannelijke zuigworm
- Zuignap
- Vrouwelijke zuigworm
De symptomen van schistosomiasis variëren per soort parasiet. Veel mensen krijgen binnen een dag last van jeuk (‘zwemmersjeuk’) op de plaats waar de parasiet de huid is binnengedrongen. Sommige mensen krijgen verder geen symptomen. Andere mensen kunnen drie tot acht weken na de infectie last krijgen van:
- koorts, opzetting van de huid, netelroos, diarree, spier- en gewrichtspijnen of hoest. De koorts kan weken aanhouden. Dit is een soort overgevoeligheidsreactie op de zich ontwikkelende wormen (Katayama-syndroom genoemd).
Blaasschistosomiasis in de latere fase:
- brandend gevoel bij het plassen en toenemende aandrang om te plassen;
- bloed in de urine, vooral als de blaas bijna geleegd is.
Darmschistosomiasis in de latere fase:
- soms een beetje bloed bij de ontlasting;
- opgezette buik en chronische diarree.
Zonder behandeling kan schistosomiasis bij mensen in de landen waar het voorkomt na verloop van tijd leiden tot ernstige schade aan lever en urinewegen. Dit doet zich niet voor bij reizigers die maar licht geïnfecteerd raken.
U kunt schistosomiasis voorkomen door niet te zwemmen in open water of pootje te baden in de gebieden waar de parasieten voorkomen.
- Lintworm
- Deze opgerolde lintworm komt uit de ingewanden van een mens, waar hij enkele meters lang was geworden.
Schistosomiasis wordt meestal gediagnosticeerd door onderzoek naar antistoffen in het bloed (serologisch onderzoek) en vervolgens door het aantonen van eieren in urine of ontlasting.
De besmetting is te behandelen met een wormafdrijvend middel (Anthelminthica). Reeds aanwezige littekenvorming (fibrosis) is onomkeerbaar.