Aanhoudende en irrationele vrees voor bepaalde zaken of situaties en de drang deze te vermijden
Veel mensen hebben bepaalde angsten, zoals hoogtevrees of angst voor honden, die vervelend zijn, maar het dagelijkse leven niet ontregelen. Een fobie is een vrees of angst die extreem kan worden en waarbij het gevreesde koste wat kost moet worden vermeden. Dit vermijden verstoort het normale leven.
Confrontatie met het onderwerp van de fobie veroorzaakt hevige angst, zweten en een snelle hartslag, een reactie die de vorm kan aannemen van een paniekaanval. Iemand met een fobie weet dat de angst irrationeel is, maar toch moet hij worden vermeden, met als gevolg geen normaal leven meer kunnen leiden en belemmering van de persoonlijke ontwikkeling. Ongeveer één op de twintig mensen lijdt aan een fobie, wat in Nederland neerkomt op ongeveer 900.000 mensen. Fobieën ontwikkelen zich meestal bij wat oudere kinderen, in de adolescentie of het vroege volwassen leven.
Er zijn allerlei soorten fobieën en ze kunnen ruwweg in twee typen worden verdeeld: enkelvoudige en meervoudige.
Fobieën die op één onderwerp, situatie of activiteit gericht zijn, bijvoorbeeld spinnenfobie, hoogtevrees of vliegangst, heten enkelvoudige fobieën. Een ander voorbeeld is claustrofobie, de angst voor besloten ruimten. Ook een bloedfobie is een enkelvoudige fobie die veel voorkomt, echter meer bij vrouwen dan bij mannen.
Dit zijn ingewikkeldere fobieën, zoals sociale fobieën of agorafobie. Bij een sociale fobie is er een overweldigende angst om jezelf voor schut te zetten of voor schut gezet te worden in het bijzijn van andere onbekende mensen of in bepaalde sociale situaties, bijvoorbeeld als men in het openbaar moet spreken of verschijnen. Agorafobie is een angst voor het alleen zijn in open ruimten of voor het opgesloten zijn in een openbare ruimte zonder ontsnappingsmogelijkheid. Situaties die agorafobie opwekken, zijn bijvoorbeeld reizen met het openbaar vervoer, in een lift zitten en een drukke winkel bezoeken. Het vermijden hiervan kan het werk en het sociale leven steeds meer verstoren. Men durft wellicht uiteindelijk het huis niet meer uit. Agorafobie kan zich ook op middelbare leeftijd ontwikkelen en komt meer voor bij vrouwen.
Vaak kan er geen verklaring voor de fobie worden gevonden. Soms kan een enkelvoudige fobie op een ervaring in het vroegere leven worden teruggevoerd. Iemand die als kind opgesloten heeft gezeten met het idee ‘ik kom hier nooit meer uit’, kan later claustrofobie ontwikkelen. Enkelvoudige fobieën komen in sommige families meer voor, maar dat komt waarschijnlijk grotendeels doordat kinderen de fobie van hun familieleden overnemen.
De oorzaken van meervoudige fobieën zijn niet duidelijk, maar deze kunnen zich uit algemene angstgevoelens ontwikkelen. Agorafobie ontstaat vaak na een onverklaarde paniekaanval, zoals men die kan hebben bij een paniekstoornis. Bij sommige mensen is een stressvolle situatie de aanleiding geweest, waardoor ze geconditioneerd werden om in die situatie angstig te worden. De meeste sociale fobieën beginnen met angst in een sociale situatie, die dan het onderwerp van de fobie wordt. Iemand met weinig eigendunk heeft meer kans op agorafobie of een sociale fobie. Verlegenheid is een lichte vorm van sociale fobie die echter soms extreme vormen kan aannemen en vanaf de vroege jeugd aanwezig kan zijn.
Confrontatie met of de gedachte aan het onderwerp van de fobie leidt tot intense angstgevoelens die altijd gepaard gaan met lichamelijke verschijnselen zoals:
- Duizeligheid en het gevoel flauw te vallen;
- Hartkloppingen;
- Zweten, beven en misselijkheid;
- Benauwdheid.
Vermijdingsgedrag komt bij iedere fobie voor. De lijder aan een fobie beperkt vaak zijn bezigheden uit angst voor een onverwachte confrontatie met het onderwerp van de fobie. Dit kan tot een depressie (Depressie) leiden. Er kunnen zich angst- en paniekaanvallen (zie Angststoornissen, Angststoornissen) ontwikkelen. Soms probeert iemand de angst te onderdrukken met veel alcohol of het gebruik van drugs. Alcohol is de bekendste angstoplosser.
Als u een fobie hebt die uw dagelijkse leven verstoort, is behandeling noodzakelijk. Veel enkelvoudige fobieën kunnen succesvol met een vorm van gedragstherapie (Gedragstherapie) worden behandeld, bijvoorbeeld met desensitisatie (langzaam ongevoelig maken, Desensitisatiebehandeling (techniek)). Tijdens de behandeling wordt u geleidelijk blootgesteld aan het voorwerp of de situatie waarvoor u bang bent. Dit gaat onvermijdelijk gepaard met angstgevoelens, maar deze worden binnen draaglijke grenzen gehouden en doven dan langzaam uit.
Gezinsleden kunnen advies krijgen over het omgaan met uw fobieën. Antidepressiva kunnen ook helpen (Antidepressiva) evenals bètablokkers, in het bijzonder bij een sociale fobie als plankenkoorts.
Een enkelvoudige fobie gaat vaak over als de patiënt ouder wordt. Complexe fobieën, zoals een sociale fobie of agorafobie, verdwijnen niet zonder behandeling. Meer dan 90 procent van de mensen met agorafobie wordt met succes via desensitisatie behandeld.
- Leeftijd
- Ontwikkelt zich meestal rond de adolescentie
- Risicofactor afhankelijk van het type
- Geen factor van betekenis
- Geslacht
- Risicofactor afhankelijk van het type
- Erfelijkheid
- Risicofactor afhankelijk van het type
- Leefwijze
- Geen factor van betekenis
