Zichtbaar opgezwollen en vervormde aders vlak onder de huid van de benen
Eén op de vijf volwassenen krijgt spataders (varices), vooral op latere leeftijd. Hoewel de aandoening vervelend en ontsierend kan zijn, is deze meestal niet gevaarlijk voor de gezondheid.
Spataders komen altijd in de benen voor. Bloed in de aders vlak onder de huid wordt via de zogenoemde perforerende aders vervoerd naar de diep liggende aders van het been. De diepe aders vervoeren het bloed terug naar het hart. Het samentrekken van de beenspieren, met name in de kuiten helpt het bloed omhoog naar het hart te stuwen, ook als u staat (de zogenoemde perifere spierpomp). De kleppen in de aders voorkomen dat het bloed terug naar de benen stroomt. Spataders beginnen met lekkende kleppen in de oppervlakkige hoofdader die van de enkel tot de lies aan de binnenkant van het been loopt. Doordat het bloed in deze ader kan terugstromen, komen de zijtakken onder druk te staan. Zo ontstaan uitzettingen onder de huid. Als er niets aan wordt gedaan, wordt de aandoening meestal erger.
Spataders zijn vaak het gevolg van zwakke kleppen in de aders, iets wat vaak in de familie zit. Het vrouwelijke hormoon, dat aders doet verwijden, bevordert mogelijk het ontstaan van spataders en daarom hebben vrouwen er vaker last van, vooral tijdens de zwangerschap (zie Gewone klachten bij normale zwangerschap).
Bovendien is er tijdens de zwangerschap extra druk op de aders in het bekken, doordat de baarmoeder geleidelijk steeds groter wordt en veel ruimte inneemt. Andere factoren die de kans op spataders vergroten, zijn overgewicht en een beroep waarbij men lange tijd achtereen moet staan en weinig loopt.
Soms ontstaan spataders door een vroegere beschadiging van een diepe ader (zie Diepe veneuze trombose).
Als u spataders in de benen krijgt, kunnen de volgende klachten optreden:
- duidelijk zichtbare, blauwe, gezwollen, vervormde aders vlak onder de huid, die zich bij staan nog duidelijker aftekenen;
- pijn of een vermoeid gevoel in het been, vooral na langdurig staan, soms ook nachtelijke krampen.
Als er ook sprake is van chronisch veneuze insufficiëntie is de huid vaak dun, droog en opgezet (enkeloedeem). Dit gaat ook vaak gepaard met jeuk en eczeem of dikke schilferende huidveranderingen. Door krabben of stoten kunnen zweren ontstaan (zie Open been).
- Spataders
- Door het terugstromen van bloed in de oppervlakkige aders die net onder de huid liggen, zijn de aders gezwollen en vervormd.
- Spatader
De arts zal het been onderzoeken terwijl u staat, want dan zijn de aders meestal duidelijker zichtbaar. Op een dopplerecho en/of duplexonderzoek (Dopplerechografie (test)) kan men zien in welke richting het bloed in de beenaders stroomt. Als u spataders hebt, zal het lijken alsof het bloed in de aders terugstroomt.
Behandeling is voor spataders meestal niet nodig; de ongemakken ervan kunt u met zelfhulpmaatregelen verlichten (zie Omgaan met spataders).
Men gaat over het algemeen alleen tot behandeling over als de aders pijnlijk of erg lelijk worden of als er zweren ontstaan. Er bestaan diverse methoden om spataders te behandelen, zodat u de mogelijkheden met uw arts kunt bespreken.
Als de spataders klein zijn, kan de arts voorstellen om de aders in te spuiten, waardoor de wanden aan elkaar kleven en er geen bloed meer in kan. Soms is het beter eerst perforerende aders operatief uit te schakelen, zodat er geen bloed meer in de oppervlakkige spataders komt (zie Spataders). De behandeling wordt altijd ondersteund door een compressieverband. Soms is het nodig, met name bij enkeloedeem, dat er continu druk wordt uitgeoefend op het onderliggende weefsel. Meestal geeft men dan therapeutische elastische kousen. Die zijn als confectiekous verkrijgbaar, maar kunnen ook op maat worden gemaakt.
Als de hele ader is getroffen, kan deze operatief worden verwijderd. Na de operatie kunnen de spataders wel terugkeren; de behandeling moet dan worden herhaald.
- Leeftijd
- Zelden onder 20 jaar; vooral bij oudere mensen
- Zwangerschap, overgewicht en een trombosebeen zijn risicofactoren
- Geslacht
- Komt vaker bij vrouwen voor
- Leefwijze
- Zwangerschap, overgewicht en een trombosebeen zijn risicofactoren
