Een bacteriële infectie die aanvankelijk op de genitaliën zit, maar die, zonder behandeling, jaren later ook ziekte van andere lichaamsdelen kan veroorzaken
Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. Dit micro-organisme komt het lichaam via het slijmvlies van de genitaliën of via de huid binnen. Zonder behandeling kan de ziekte ernstige gevolgen hebben.
Het voorkomen van syfilis is na de introductie van penicilline (jaren veertig van de vorige eeuw) sterk afgenomen. Tegenwoordig komt de ziekte zelden verder dan het stadium waarin de huid en slijmvliezen zijn aangetast. Wel komt er sinds circa 1980 weer meer syfilis voor.
Een zwangere vrouw met syfilis kan de ziekte aan de foetus doorgeven, met aangeboren syfilis als gevolg (zie Aangeboren infecties). Daarom worden alle zwangeren routinematig aan het begin van de zwangerschap op syfilis getest, waardoor deze complicatie eigenlijk nauwelijks meer voorkomt in Nederland.
De symptomen van syfilis doen zich in drie stadia voor. Het eerste en tweede stadium zijn tot twee jaar besmettelijk. Het derde stadium is niet besmettelijk.
Binnen één tot twaalf weken na contact met een besmet persoon doen zich de volgende symptomen voor:
- harde, pijnloze en zeer besmettelijke zweer, ook wel sjanker geheten. De sjanker verschijnt meestal op de penis of vulva, maar kan ook in de vagina, mond of het rectum zitten, ten gevolge van orale of anale seks;
- pijnloze vergroting van de lymfklieren in de lies of de hals.
De sjanker kan ongemerkt blijven en dan na één tot zes weken weer verdwijnen.
Ongeveer 6 tot 24 weken nadat de sjanker is verschenen, ontwikkelen zich de volgende symptomen:
- niet-jeukende, besmettelijke uitslag over het hele lichaam, inclusief de handpalmen en voetzolen;
- dikke, grijze of roze, vochtige wratachtige plekken in de huidplooien van de genitaliën en de anus;
- een heel enkele keer haaruitval in plukken;
- koorts en vermoeidheid;
- hoofdpijn en spierpijn.
Na vier tot twaalf weken verdwijnen deze symptomen vanzelf, maar de ziekte niet.
Sommige mensen hebben de rest van hun leven geen symptomen. Blijft behandeling achterwege, dan zal één op de drie mensen tien tot twintig jaar na de eerste besmetting tertiaire syfilis krijgen. De symptomen wisselen, maar zijn onder andere persoonlijkheidsveranderingen, dementie, meningitis; tabes dorsalis (de beruchte ‘ruggenmergstering’), wat tot verzwakking en moeite met lopen leidt, en aorta-aneurysma.
Als u denkt dat u of uw partner syfilis heeft, ga dan naar uw huisarts of naar een SOA-kliniek. In het eerste stadium zal uw arts een uitstrijkje maken van de sjanker voor microscopisch onderzoek. De diagnose van zowel primaire als secundaire syfilis wordt aan de hand van bloedonderzoek bevestigd. Er wordt waarschijnlijk tegelijk op andere SOA’s getest. Als men tertiaire syfilis vermoedt, zal een lumbaalpunctie worden gedaan om te kijken of er in het ruggenmergvocht antistoffen tegen de bacterie zitten.
Syfilis wordt behandeld met injecties met antibiotica. In de primaire en secundaire fase herstelt men meestal volledig. Letsel ten gevolge van tertiaire syfilis kan van blijvende aard zijn. Afhankelijk van het stadium van de syfilis moeten eventuele vorige seksuele partners opgespoord worden.
U kunt het risico om syfilis op te lopen beperken door veilig te vrijen (zie SOA voorkomen). Als u de ziekte hebt, is er herhaald bloedonderzoek nodig om vast te stellen of u niet meer besmettelijk bent voor anderen.
- Leeftijd
- Kan zich voordoen bij seksueel actieve mensen van alle leeftijden
- Leefwijze
- Syfilis wordt veroorzaakt door onbeschermde seks met een besmet persoon
