Verhoogde druk op de ader die het bloed naar de lever voert, wat leidt tot opgezette aders, vooral in de slokdarm
In een lever die door ziekte is aangetast, kan de normale doorstroming van het bloed worden geblokkeerd. Deze blokkering leidt tot verhoogde druk van de poortader, een grote ader die bloed van het spijsverteringskanaal naar de lever transporteert. Door de hoge druk wordt het bloed door andere aders van het spijsverteringskanaal geperst. Deze kunnen dan opzwellen, gaan kronkelen en gemakkelijk bloeden.
In de meeste gevallen komen opgezette aders (varices, ‘spataders’)voor aan het onderste uiteinde van de slokdarm. Ze raken gemakkelijk beschadigd en een hevige bloeding kan levensbedreigend zijn. Soms zwellen aders elders in het lichaam op, zoals in de huid van de buik en het rectum.
Verhoogde druk van de poortader komt vooral voor bij volwassen mannen. De aandoening wordt vaak in verband gebracht met overmatig alcoholgebruik.
In de westerse landen kunnen acht van de tien gevallen van verhoogde druk van de poortader in verband worden gebracht met cirrose (Cirrose), die vaak veroorzaakt is door chronische hepatitis (Chronische hepatitis) of langdurig overmatig drankgebruik (zie Aan alcohol gerelateerde leverziekte). Een stolsel dat de poortader verstopt, schistosomiasis (Schistosomiasis), en in zeldzame gevallen een aangeboren leverstoornis kunnen ook verantwoordelijk zijn voor de aandoening.
Verhoogde druk van de poortader wordt gewoonlijk pas opgemerkt als zich complicaties voordoen. Als klachten tot ontwikkeling komen, zijn dat:
- opgezwollen buik ten gevolge van de ophoping van vocht;
- zichtbare opzwelling van de aderen in de huid op de buik, soms vooral rond de navel.
Bij ongeveer één op de drie mensen met slokdarmspataders zullen deze uiteindelijk gaan bloeden. De bloeding ontstaat plotseling en is meestal ernstig en leidt tot het overgeven van bloed en een zwarte, teerachtige ontlasting (zie Bloeding in het spijsverteringskanaal). Veel bloedverlies kan leiden tot een shock (Shock (Hart en bloedvaten)). Indien deze niet ogenblikkelijk wordt behandeld, kan shock leiden tot beschadiging van inwendige organen, zoals Acute nierinsufficiëntie (Nierinsufficiëntie) en Leverfalen (Leverfalen).
Bij verdenking van slokdarmvarices wordt u verwezen voor echoscopie (Echografie (echoscopie)), CT-scan (-scannen) en/of endoscopie om de slokdarmspataders in beeld te brengen (zie Endoscopie van de bovenste spijsverteringsorganen).
Bloedingen uit slokdarmspataders moeten snel in het ziekenhuis worden behandeld met een intraveneuze vochttoevoer en een bloedtransfusie (Bloedtransfusie (behandeling)) om het verloren bloed te vervangen. De bron van de bloeding zal met endoscopie worden opgespoord. Indien mogelijk zullen de aders via de endoscoop worden behandeld met rubberbandjes of worden ingespoten met een vloeistof die de binnenwand van de aders doet verkleven, waardoor de bloeding stopt. Ook kunnen medicijnen als vasopressine en octreotide worden gegeven om de bloeding te verminderen.
Als de bloeding door deze behandeling niet wordt gestopt, kan een slang met daaromheen een ballon via de endoscoop door de mond in de slokdarm worden gebracht. De ballon wordt dan opgeblazen om de aders dicht te duwen en daar gelaten tot de bloeding gestopt is. In sommige gevallen wordt een procedure uitgevoerd, waarbij een bypass wordt aangelegd, waardoor het bloed uit het spijsverteringskanaal om de lever wordt geleid.
De prognose hangt af van het wel of niet opzwellen en bloeden van de aders en van de ernst van de eventuele bloeding. Ongeveer zeven van de tien mensen overleven een gescheurde ader, maar bij ongeveer de helft van hen komt de aandoening terug.
- Leeftijd
- Komt meer voor bij volwassenen, vooral boven 40 jaar
- Langdurig overmatig alcoholgebruik is een risicofactor
- Geen factoren van betekenis
- Geslacht
- Komt meer voor bij mannen
- Leefwijze
- Langdurig overmatig alcoholgebruik is een risicofactor
- Erfelijkheid
- Geen factoren van betekenis