Schade aan rug of nek waarbij het ruggenmerg is betrokken
De oorzaak van verwondingen van nek en rug is vaak een verkeersongeval. In Nederland vinden per jaar zo’n 20.000 ongevallen met nek- en hoofdletsel plaats. Het meest worden de spieren van rug en nek, de ruggenwervels en de bindweefselbanden getroffen. Verwonding van de wervelkolom kan ook het ruggenmerg beschadigen.
Het meest voorkomende type wervelkolomletsel is whiplash, waarbij wordt aangenomen dat de bindweefselbanden en spieren van de nek overrekt zijn. Het ruggenmerg is dan niet beschadigd. Een whiplash wordt veroorzaakt door een plotselinge sterke buiging van de wervelkolom, meestal door het terugzwiepen van het hoofd. Whiplash ontstaat meestal bij een kop-staartbotsing van achteren (in een stilstaande auto), waarbij het hoofd eerst sterk voorover- en daarna achterovergebogen wordt. Omdat er bij een whiplash geen waarneembare lichamelijke beschadigingen zijn, stelt de arts de diagnose op basis van de klachten.
De meeste whiplashpatiënten zijn na twaalf tot zestien weken klachtenvrij, maar een klein deel (toch nog enkele duizenden mensen per jaar in Nederland) blijft maanden tot jaren last houden, met negatieve consequenties voor werk en maatschappelijk leven.
Bij een wervelkolomletsel (dwarslaesie) kunnen een of meer wervels zijn verschoven of gebroken (‘gebroken nek’). Dit komt voor bij 400-500 mensen per jaar, waarvan ongeveer 35% door verkeersongevallen, 15% door sportongevallen, 13% door een bedrijfsongeval en 9% door val van een hoogte. Er zijn ook medische oorzaken (o.a. tumoren).
Symptomen van wervelkolomletsel hangen af van aard en ernst van de schade en de getroffen plaats. Een whiplash kan tot een of meer van de volgende symptomen leiden:
- hoofdpijn;
- pijn en stijfheid in de nek of de schouder;
- tintelingen in de armen en/of handen;
- duizeligheid, concentratieproblemen en moeheid.
Als het ruggenmerg is beschadigd treden symptomen in andere delen van het lichaam op, zoals:
- gevoelloosheid;
- spierzwakte;
- onvermogen het getroffen deel te bewegen;
- problemen met ophouden van plas en ontlasting.
Hoe hoger de beschadiging zit, des te meer delen van het lichaam zijn aangedaan. Schade aan het gebied onder de schouderbladen kan gevoelloosheid en verlamming van de benen (een paraplegie)veroorzaken, maar heeft geen invloed op de armen. Als het ruggenmerg in het halsgebied ernstig beschadigd is, kan totale verlamming van alle ledematen (quadriplegie), de romp en de ademhalingsspieren optreden, wat fataal kan zijn.
Verplaats iemand met nek- of wervelkolomletsel niet; dat mag alleen onder medisch toezicht gebeuren. Verleen onmiddellijk eerste hulp (zie Eerste hulp: wervelkolomletsel) en bel 112.
In het ziekenhuis wordt neurologisch onderzoek uitgevoerd. Aanvullend onderzoek met een röntgenopname van de wervelkolom, CT-scanner of MRI
verschaft niet meer zekerheid over de diagnose whiplash, maar is vooral bedoeld om schade aan het ruggenmerg uit te sluiten.
Voor whiplash bestaan geen algemeen aanvaarde behandelingsmethoden. Vroeger was de tendens de patiënt langdurig thuis te houden, met veel rust en gedoseerde gymnastiek. De huidige aanpak is dat patiënten zo snel mogelijk weer actief zijn; bij hevige klachten wordt wel aanbevolen een halskraag te dragen gedurende maximaal drie dagen, in combinatie met een rustperiode van drie tot vier dagen. Ontstekingremmende pijnstillers (
NSAID’s
),kunnen de pijn en de zwelling van het weefsel verlichten. Revalidatiegeneeskundige behandeling) kan de getroffen spieren versterken.
Als de wervels zijn verschoven of beschadigd, moeten de betreffende botten worden gefixeerd. Er kan een operatie nodig zijn om wervels op hun plaats te zetten en schade aan het ruggenmerg te voorkomen. Mensen met onomkeerbare schade aan het ruggenmerg kunnen verlamd blijven. Langdurige fysiotherapie kan nodig zijn om met de handicap te leren omgaan.
Bij whiplash herstelt een kwart van de patiënten binnen twee weken; de helft houdt langdurig milde klachten; circa 15% houdt flinke klachten zonder werkverzuim en 10% houdt blijvende klachten met arbeidsongeschiktheid en een knik in de levenslijn.
Wervelbreuken genezen in zes tot acht weken. Als de wervelkolom stabiel is en het ruggenmerg niet beschadigd, kan volledig herstel optreden. Een verlamming kan langere revalidatie vereisen. Als er na zes maanden geen verbetering is, is de verlamming waarschijnlijk blijvend.
- Leeftijd
- Komt meer voor onder 30 jaar
- Drinken, autorijden en bepaalde sporten zijn risicofactoren
- Geen factor van betekenis
- Geslacht
- Komt meer voor bij mannen
- Leefwijze
- Drinken, autorijden en bepaalde sporten zijn risicofactoren
- Erfelijkheid
- Geen factor van betekenis