Het zenuwstelsel is het ingewikkeldste systeem van het lichaam; het reguleert honderden activiteiten tegelijk. Het is de zetel van bewustzijn, intelligentie en creativiteit en laat ons communiceren en emoties voelen. Het zenuwstelsel bestuurt bijna alle lichaamsprocessen, van automatische functies waarvan we ons niet bewust zijn, zoals ademen en met de ogen knipperen, tot ingewikkelde activiteiten waaraan denken en leren te pas komen, zoals muziek maken, fietsen en autorijden.
Het zenuwstelsel is onder te verdelen in twee delen: het centrale zenuwstelsel (CZ), dat uit de hersenen en het ruggenmerg bestaat, en het perifere zenuwstelsel (PZ), dat bestaat uit de zenuwen die uit het CZ ontspringen en door het hele lichaam lopen. Zenuwimpulsen worden opgewekt en verwerkt door het CZ, terwijl het PZ zenuwimpulsen tussen het CZ en andere delen van het lichaam vervoert.
Het zenuwstelsel heeft rechtstreeks zeggenschap over onze gewilde handelingen, zoals lopen, en onze automatische lichaamsfuncties, zoals speekselvorming en met de ogen knipperen. De voortdurende besturing van automatische activiteiten, zoals het handhaven van de bloeddruk en de temperatuur, wordt mede geregeld door hormonen van het endocriene stelsel.
- Zenuwvezels
- Hersenweefsel bestaat uit zenuwvezels die elektrische impulsen vervoeren en steuncellen.
Het zenuwstelsel wordt gevormd door een netwerk van zenuwcellen (neuronen). Deze hebben lange uitlopers, de zenuwvezels (axonen), die informatie in de vorm van elektrische impulsen vervoeren. Als een elektrische impuls aan het eind van een axon komt, wordt hij in chemische vorm op de volgende zenuwcel of een andere cel overgedragen. In het PZ vormen de axonen zenuwbundels, die boodschappen over de buitenwereld en het inwendige lichaam naar het CZ vervoeren. Geluid wordt bijvoorbeeld waargenomen door zintuigcellen in het oor. Deze zintuigcellen zetten hun waarneming om in zenuwimpulsen. Deze zenuwimpulsen gaan naar de hersenen, waar ze op de uitgaande zenuwen worden overgedragen. Deze staan in verbinding met spieren of klieren, die als antwoord op de impulsen een samentrekking of afscheiding tot stand brengen. Het CZ ontvangt ook een constante stroom van informatie over de inwendige organen en lichaamsfuncties, zoals bloeddruk en lichaamstemperatuur. Die informatie is afkomstig van talloze ‘sensoren’ in het hele lichaam. Voortdurend worden de signalen verwerkt en volgen er bijbehorende reacties, meestal zonder tussenkomst van het bewustzijn.
- Slagaders in de hersenen
- Vier slagaders, twee in de hals (arteria carotis) en twee in de nek (arteria vertebralis), voorzien de hersenen van bloed. Een vijfde van het bloed afkomstig uit het hart gaat naar de hersenen.
Voor veel ingewikkelde functies, zoals creativiteit en logica, is bewust nadenken nodig. Andere activiteiten, zoals de coördinatie van lichaamsfuncties, worden onbewust geregeld. Als we bijvoorbeeld leren fietsen, doen we een bewuste poging, maar als we het eenmaal kunnen, doen we het min of meer zonder nadenken. We blijven ons echter bewust van zintuiglijke prikkels, zoals licht en geluid, die helpen bij het sturen.
