depressie
Wat is depressie?
Een bijna dagelijks, groot gevoel van neerslachtigheid en bijna geen energie hebben of belangstelling voor wat dan ook. En dat voor minstens
twee weken. Dat zijn de belangrijkste kenmerken van depressie. Heeft iemand daarnaast minstens vijf van onderstaande verschijnselen, dan heeft
hij een depressie. Bij minder dan 5 verschijnselen is het een milde depressie.
- eetproblemen en veranderingen in gewicht;
- slaapproblemen;
- rusteloosheid of juist geremd zijn;
- vermoeidheid, weinig energie;
- gevoelens van waardeloosheid of groot schuldgevoel;
- concentratieproblemen, vertraagd denken, besluiteloosheid;
- terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding.
Hoe meer verschijnselen van depressie, des te ernstiger is de depressie. Iemand heeft een lichte depressie bij 5 verschijnselen, een matige
bij 6-7, en een ernstige depressie bij 8-9 verschijnselen.
Gemiddeld duurt een depressie 8 maanden. Het varieert sterk: de helft van de depressies duurt korter dan 3 maanden en 1 op de 5 duurt langer
dan 2 jaar.
Bij 40% van de mensen die een depressie hebben gehad, keert de depressie binnen 2 jaar terug.
Hoe vaak komt depressie voor?
Van alle volwassen Nederlanders tot 65 jaar heeft 6% een depressie, of heeft die onlangs gehad. Bij jongeren is dat 2 tot 3% en bij ouderen
ongeveer 2%. In totaal gaat het om 750.000 Nederlanders, die een depressie hebben.
In een straat met 100 volwassen bewoners hebben er
jaarlijks 6 een depressie.
60% van de mensen met depressie heeft ook een andere psychische stoornis, vooral angststoornissen. Daarnaast is
hun gebruik van verslavende middelen als tabak, alcohol en drugs nogal eens problematisch.
naar boven
naar boven
Hoe ontstaat een depressie?
Over oorzaken van depressie valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico's bekend. Dat wil zeggen: er is meer risico in
onderstaande gevallen. De extra risico's hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele kwetsbaarheid, met de omgeving, en
met levensgebeurtenissen. In veel gevallen zal de oorzaak van depressie te maken hebben met een aantal van onderstaande omstandigheden.
Geslacht en leeftijd
- Vrouwen krijgen het twee keer zo vaak.
- Depressie begint vaak in de leeftijd van 25 tot 45 jaar, en ontstaat minder bij ouderen en kinderen.
Individuele kwetsbaarheid
- Het is voor een deel erfelijk. Als de ene helft van een eeneiige tweeling depressief is, dan krijgt in 60% van de gevallen de andere helft
het ook. Kinderen van ouders met depressie krijgen het drie keer zo vaak.
- Mensen die wat angstig en emotioneel in het leven staan, die een chronische lichamelijke ziekte of andere psychische stoornissen krijgen
het vaker.
Omgeving
- Depressie komt vaker voor bij volwassen homoseksuelen, bij mensen met een lage opleiding, mensen zonder betaald werk of met tijdelijk
werk, inwoners van grote steden, alleenstaanden en gescheiden mannen, gedetineerden en vluchtelingen in opvangcentra.
Levensgebeurtenissen
- Mishandeling en verwaarlozing tijdens de jeugd maken de kans groter.
- Ook het meemaken van een traumatische gebeurtenis bij volwassenen maakt de kans groter. Dit verklaar depressie bij vluchtelingen
bijvoorbeeld.
- Depressie kan ook een reactie zijn op pijn of verlies: verlies van werk en relaties of weten dat een ziekte het leven korter maakt.
- Bij sommige ziektes als kanker, beroerte, multiple sclerose, ziekte van Parkinson, hormonale aandoeningen, infecties of
stofwisselingsziektes is depressie weer een verschijnsel van die ziekte.
- Sommige medicijnen zoals bloeddrukverlagers, hormonen en Parkinson-middelen kunnen depressie geven.
naar boven
naar boven
Hoe wordt een depressie vastgesteld?
De diagnose depressie wordt meestal in drie fasen gesteld.
- Het is meestal de huisarts die als eerste vermoedt dat u een depressie heeft. Dit kan hij gaan denken door opmerkingen of door uw gedrag,
of vanwege de uitkomst van een korte vragenlijst.
- De tweede stap is het doorlopen van een langere vragenlijst. Dan wordt ook meteen gekeken naar bijkomende stoornissen.
- Als een depressie is vastgesteld, kijkt de behandelaar naar de ernst van de depressie. Hiervoor zijn ook verschillende vragenlijsten en
meetinstrumenten beschikbaar.
naar boven
naar boven
Hoe wordt een depressie behandeld?
De beste behandeling van depressie is een combinatie van medicijnen en psychologische behandeling, ook wel 'pillen en
praten' genoemd.
De keuze voor een bepaalde behandeling (en andere behandeling) hangt af van het volgende.
- werking;
- ernst van de depressie;
- leeftijd. Sommige behandelingen werken niet of minder bij kinderen en ouderen bijvoorbeeld;
- werking van medicijnen na 6 weken;
- bijwerkingen van medicijnen;
- andere stoornissen;
- voorkeur van de patiënt;
- voorkeur van de behandelaar.
In de patiëntenversie van de Richtlijn depressie wordt meer verteld over het samen kiezen door patiënt en behandelaar.
Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie.
naar boven
naar boven
Behandeling van depressie: therapieën
Er zijn verschillende therapieën om een depressie te behandelen:
- Electroshock-therapie of electroconvulsietherapie. Voor de ernstige vormen van depressie. Onder narcose gaat een stroomstoot door de
hersenen. Deze behandeling vermindert de klachten, vooral bij ernstige depressie. Omdat het ingrijpend is, mag het alleen onder bepaalde
voorwaarden. De Nederlandse Vereniging van Psychiaters heeft een richtlijn voor elektroshock.
- Herhaalde magnetische stimulatie van het brein (rTMS). Een elektromagneet op de schedel ontwikkelt een magnetisch veld in de hersenen.
Deze stimulatie werkt op korte termijn.
- Lichttherapie. Blootstelling aan licht heeft een goed effect bij winterdepressie.
- Running-therapie. Lichaamsbeweging heeft mogelijk een positieve werking bij mensen die niet opgenomen zijn.
- Creatieve therapieën. Muziek-, drama- en beeldende therapie kunnen positief werken op de stemming van met name opgenomen patiënten.
- Of ontspanningstherapie werkt, is onbekend.
naar boven
naar boven
Behandeling van depressie met medicijnen
Antidepressiva
Door het gebruik van zogenoemde antidepressiva gaan mensen met depressie zich over het algemeen beter voelen. Het duurt meestal een paar
weken voordat dit begint. Is het na 6 weken nog niet beter, dan werkt het middel waarschijnlijk niet, en kan het helpen over te stappen op een
ander middel.
Antidepressiva kunnen bijwerkingen hebben, maar die verdwijnen meestal na een paar dagen. De bijwerkingen kunnen minder worden door de dosis
van het middel langzaam op te bouwen. Bij plotseling stoppen met het medicijn, kunnen er ontwenningsverschijnselen komen. Het is daarom beter
om het gebruik langzaam af te bouwen.
Er zijn drie soorten antidepressiva:
- klassieke tricyclische antidepressiva (TCA?s);
- selectieve serotonine-heropnameremmers (SSRI?s);
- overige niet-tricyclische antidepressiva.
Alle drie de soorten werken even goed. De keuze voor het ene medicijn of het andere hangt af van omstandigheden en persoonlijke voorkeur van
patiënt en behandelaar.
Overige medicijnen
- Sint Janskruid. Dit plantaardige middel werkt op korte termijn. Het is niet duidelijk of het beter werkt dan antidepressiva. Het heeft
waarschijnlijk meer bijwerkingen dan vroeger werd gedacht. Andere bezwaren zijn dat het niet samengaat met andere medicijnen en dat de goede
dosis en het gevaar van overdosis niet bekend zijn.
- Lithium. Dit middel wordt vooral gebruikt bij de bipolaire stoornis (ook wel manisch-depressieve stoornis). Of en hoe het werkt bij
depressie is niet bekend.
- Benzodiazepines. Deze stoffen zitten in slaap- en kalmeringsmiddelen. Ze helpen niet bij depressie. Ze worden wel gebruikt samen met
antidepressiva, omdat ze snel rust en ontspanning geven in de periode dat de antidepressiva nog niet werken. Ze zijn overigens verslavend,
dus het gebruik mag nooit langer dan 6 weken zijn.
naar boven
naar boven
Pyschologische behandeling van depressie
De bekendste vorm van psychotherapie bij depressie is cognitieve gedragstherapie. Bij deze therapie
gaat het erom bepaalde denkpatronen en gedragingen op te sporen die de depressie veroorzaken. De bedoeling is om die denkpatronen of
gedragingen te veranderen. Als dat lukt, gaat de patiënt zich anders, meestal beter voelen en verminderen de depressieve klachten.
Het
werkt goed bij lichte en matige depressie. Voor ernstige depressie is dat onbekend. Cognitieve gedragstherapie in groepen en in cursussen
werkt ook.
Andere vormen van gedragstherapie werken even goed als cognitieve gedragstherapie. Dan gaat het om sociale vaardigheidstrainingen en het
leren doen van stemmingsverhogende dingen. Die kunnen de klachten verminderen.
Ook andere vormen van psychotherapie kunnen zorgen voor herstel.
- Interpersoonlijk psychotherapie. Voor moeilijke levensomstandigheden wordt in de behandeling gekeken naar oplossingen.
- Relatietherapie. Dit kan werken, als de depressie te maken heeft met relatieproblemen.
- Probleemoplossende psychotherapie. Systematisch worden problemen in de behandeling bekeken en oplossingen bedacht.
Ook zelfhulptherapie werkt. Dan werkt iemand een zelfhulpboek door. Dit kan zelfstandig, met behulp van zelfhulpprogramma?s op internet
(e-health) of met een klein beetje telefonische ondersteuning van een hulpverlener.
naar boven
naar boven
Omgaan met depressie: adviezen voor de cliënt
Depressie is een ernstige stoornis die klachten en beperkingen geeft op sociaal, emotioneel en lichamelijk vlak. Vaak ontbreekt de energie,
de wil en de interesse om iets te ondernemen. Adviezen zijn:
- Blijf actief, al is het maar een beetje. Dit kan al door bijvoorbeeld eens of een paar keer per week met iemand af te spreken. Wat kan
helpen is toch te proberen op tijd op te staan, driemaal per dag te eten en weer op tijd naar bed te gaan.
- Vrienden, familie en hulpverleners kunnen helpen de depressie aan te pakken. Door de depressieve klachten kan het wel nodig zijn de
contacten met anderen op een laag pitje te zetten, maar verbreek ze niet.
- U kunt lotgenoten opzoeken via de Lotgenotenlijn Depressie van Stichting Pandora.
- Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met de depressie, en waar het mee te maken
heeft.
- Zorg dat u goed geïnformeerd bent over depressie. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, goed geïnformeerd zijn over
depressie.
- Er is een aantal preventieve cursussen voor mensen met depressie. Er zijn cursussen voor volwassenen, 55-plussers, jongeren,
jongvolwassenen, allochtonen van Turkse en Marokkaanse afkomst. Zoek in uw omgeving of op internet naar zo?n cursus. Deze cursussen worden
door instellingen gegeven.
Voor jongeren van 15-18 is de cursus Stemmingmakerij, en voor jongeren van 12 tot 14 de cursus Slechte
tijden, goede tijden. Deze cursussen worden op scholen gegeven. - Veel mensen schrikken als u vertelt van uw depressie en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie.
Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.
naar boven
naar boven
Omgaan met depressie: adviezen voor familie en betrokken
Het leven met iemand met depressie is zwaar en belastend. De partner kan in een sociaal isolement terechtkomen, de relatie wordt een stuk
minder en er kan een gevoel komen dat iemand zijn partner is verloren.
Adviezen voor familie en betrokken zijn:
- Opbeurende woorden en positief bedoelde adviezen helpen meestal niet.
- Ga regelmatig op bezoek of houd contact. Of ga samen iets simpels doen: een wandelingetje of winkelen.
- Ook al is iemand in uw omgeving depressief, dat betekent niet dat u alles hoeft te accepteren. Neem geen taken over van de depressieve
persoon. Bespreek met de persoon in kwestie waar uw grenzen liggen.
- Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen met uw familielid een cursus
over depressie te volgen.
- Om overbelasting te voorkomen is het belangrijk af en toe afstand te nemen. Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en
ontspanning geven.
- Zorg ervoor dat u bij enkele mensen in uw omgeving uw hart kunt luchten. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
- Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via stichting Labyrint/In Perspectief.
- Zorg dat u actuele, betrouwbare informatie heeft over depressie en de mogelijke gevolgen.
Behandelaars moeten de partner en naaste familie betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen immers veel bijdragen aan een
succesvolle behandeling, maar daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.
- Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de depressie van uw partner of familielid.
- Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag er
naar.
Het komt voor dat iemand geen hulp accepteert of bijvoorbeeld weigert medicijnen te gebruiken. Dit leidt voor familieleden tot
dilemma's en lastige situaties. Informeer bij stichting Labyrint/In Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de
situatie.
naar boven
naar boven
Informatieverstrekking over depressie
Meer informatie
Uitgebreidere informatie op www.trimbos.nl, informatie voor professionals. Hier is onder andere
informatie te vinden over:
- typen van depressie
- verloop van depressie
- het onderscheid met andere psychische stoornissen
- samengaan met andere psychische stoornissen en lichamelijke ziektes
- behandeling
- gevolgen van depressie, maatschappelijke en voor cliënten en familie en betrokkenen
- literatuurverwijzingen (naar met name wetenschappelijk onderzoek)
Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg wordt geacht te werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie. De Richtlijn is
gemaakt voor professionals, evenals de samenvatting. Daarnaast is er een patiëntenversie gemaakt. Hierin is meer en uitgebreidere informatie
te vinden over onder andere:
- diagnose
- behandeling
- samen met de behandelaar beslissen over behandeling
- omgaan met depressie (patiënten en familie)
- praktische informatie
De Richtlijnproducten kunt u bestellen bij het Trimbos-instituut. Andere
producten over depressie, ga naar www.trimbos.nl/producten en zoek op depressie.
Cijfers
Om percentages en aantallen voorstelbaar te maken, zijn de cijfers ook teruggerekend naar een straat met 50 huizen (25 aan iedere kant), met
4 bewoners, waarvan 2 volwassenen: 100 volwassenen per straat dus. Niet om aan te geven hoeveel mensen met een bepaalde stoornis er nu in een
straat wonen (daar is de berekening te grof voor), maar om concreet te laten zien hoe vaak bepaalde psychische stoornissen voorkomen.
Duidelijk wordt dat in een gewone straat heel wat mensen met een psychische stoornis wonen.
naar boven
naar boven
