Er zijn verschillende soorten psychologen.
Iemand die psychologie heeft gestudeerd en daarna mensen met psychische problemen wil behandelen, moet zich specialiseren tot gezondheidszorgpsycholoog (GZ-psycholoog).
Daarna kan hij zich verder specialiseren tot klinisch psycholoog.
GZ-psycholoog en klinische psycholoog zijn allebei beroepen die beschermd worden in de wet BIG.
Een GZ-psycholoog kan ook eerstelijnspsycholoog worden, of kinder- en jeugdpsycholoog. Dit zijn beide geen aparte BIG-beroepen. Beroepsverenigingen stellen wel hun eisen. Dat geeft de cliënt een zekere garantie voor kwaliteit.
Voor alle psychologen is er één gezamenlijke beroepsvereniging: het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).
De gezondheidszorgpsycholoog behandelt psychische problemen, levensproblemen, of geeft hulp bij lichamelijke ziekten en invaliditeit.
Hij werkt in alle sectoren van de (geestelijke) gezondheidszorg. Meestal zal hij in de tweede lijn werken. Dat betekent dat een verwijzing van de huisarts nodig is. Een verwijzing is niet nodig voor zelfstandige gezondheidszorgpsychologen.
De GZ-psycholoog kan zelfstandig een diagnose stellen en behandelen.
De gezondheidszorgpsycholoog heeft na de studie psychologie, pedagogische wetenschappen of geestelijke gezondheidskunde de specialisatie gezondheidszorgpsychologie gedaan.
Hij staat ingeschreven in het BIG-register gezondheidszorgpsychologen.
De klinisch psycholoog doet psychotherapeutische behandelingen van mensen met ingewikkelde problemen. Hij kan psychodiagnostisch onderzoek doen en psychologische tests. Hij kan ook optreden in crisissituaties.
De klinisch psycholoog wordt ingeschakeld wanneer de deskundigheid van de GZ-psycholoog niet genoeg is, bijvoorbeeld bij zeldzame of moeilijke hulpvragen. Dit kan een combinatie van psychische problemen en verslaving zijn, of problemen die samenhangen met zware lichamelijke ziekte.
Hij werkt meestal in ziekenhuizen, de derde lijn in de GGZ, maar kan ook als zelfstandige werken.
Klinisch psychologie is een specialisatie na de opleiding gezondheidszorgpsychologie.
Hij staat ingeschreven in het BIG-register klinisch psychologen.
De eerstelijnspsycholoog behandelt allerlei psychische klachten. Deze hulp duurt kort, en doet direct iets aan de klachten en problemen.
De eerstelijnspsycholoog werkt in de eerste lijn van de gezondheidszorg. Hij zit meestal in de buurt. Iedereen kan daar zonder verwijzing naar toe.
Hij werkt zelfstandig, in een gezamenlijke praktijk met andere eerstelijnspsychologen, of in een gezondheidscentrum, samen met huisartsen en andere hulpverleners.
De eerstelijnspsycholoog heeft de opleiding gezondheidszorgpsychologie gedaan. Als GZ-psycholoog staat hij ingeschreven in het BIG-register.
Daarna heeft een eerstelijnspsycholoog zich verder bekwaamd om zelfstandig te kunnen werken in de eerste lijn van de GGZ. Hij staat ingeschreven in een apart register van eerstelijnspsychologen. Dit register wordt beheerd door het NIP.
Er is een aparte beroepsvereniging: de landelijke vereniging van eerstelijnspsychologen (LVE). Leden van de LVE zijn allemaal aangesloten bij een Regionaal Orgaan Eerstelijnspsychologen (ROEP).
De Kinder- en Jeugdpsycholoog NIP is een psycholoog die zich verder heeft gespecialiseerd in de kinder- en jeugdpsychologie. Hij heeft dat gedaan door opleidingen te volgen en door werkervaring op te doen.
Doorverwijzing naar een kinder- en jeugdpsycholoog kan gebeuren door de huisarts, de school, het maatschappelijk werk, de GGD, de kinderarts of collega-psychologen. Ouders kunnen hun kind ook zelf aanmelden bij een kinder- en jeugdpsycholoog.
Er is geen aparte beroepsvereniging voor kinder- en jeugdpsychologen. Veel kinder- en jeugdpsychologen zijn aangesloten bij het NIP. Het NIP beheert een register van kinder- en jeugdpsychologen.