Direct naar inhoud
www.kiesBeter.nl gebruikt analytische cookies om het gebruik van de website te analyseren en daarmee de website te kunnen verbeteren. Lees meer over cookies en hoe u cookies kunt uitschakelen. Sluiten

Persoonlijkheidsstoornissen

Belangrijke thema's bij Persoonlijkheidsstoornissen:

De persoonlijkheid is de verzameling eigenschappen of karaktertrekken die een individu heeft. Ieder mens heeft zo zijn eigen karakter. De meeste mensen weten hier goed mee om te gaan. Zij kunnen zich voldoende aanpassen aan de omstandigheden. Soms lukt dit niet.

Een persoonlijkheidsstoornis is een psychiatrische aandoening die problemen in het dagelijks leven veroorzaakt. De stoornis is eigenlijk een versterking van ‘gewone’ eigenschappen. Iemand is extreem op de buitenwereld gericht of juist naar binnen gekeerd. Heel dwars of meegaand. Heel geremd of impulsief. Als u niet meer ‘gewoon’ kunt functioneren door deze eigenschappen, hebt u een stoornis. Dat geeft problemen:

  • Uw werk, gezinsleven en andere activiteiten lijden er ernstig onder.
  • U krijgt conflicten met anderen.
  • Er ontstaan andere psychische problemen, zoals een angststoornis of depressie.

Persoonlijkheidsstoornissen komen vrij veel voor. In Nederland hebben ongeveer 13 op de 100 mensen een persoonlijkheidsstoornis. De stoornis is al op jonge leeftijd aanwezig. De problemen ontstaan (of verergeren) door nieuwe situaties. Bijvoorbeeld door school, studie, puberteit of zelfstandig wonen.

 

Verberg

Er zijn drie groepen persoonlijkheidsstoornissen. Die groepen heten ook wel clusters. De indeling hangt samen met het gedrag dat op de voorgrond staat:

  • Cluster A: teruggetrokken mensen die zich vreemd en excentriek gedragen.
  • Cluster B: mensen die de aandacht trekken met emotionele en onvoorspelbare reacties.
  • Cluster C: mensen die erg angstig en onzeker zijn.

Bij deze stoornis staan achterdocht en wantrouwen op de voorgrond. Paranoïde mensen vertrouwen anderen niet. Ze maken moeilijk contact. Hierdoor zijn ze vaak alleen.

Lees meer over de paranoïde persoonlijkheidsstoornis.

Schizoïde mensen hebben geen behoefte aan relaties met anderen. Zij brengen veel tijd alleen door, maar kiezen daar zelf voor. Een tweede eigenschap is het gebrek aan plezier. Zij genieten niet of nauwelijks van sociale of lichamelijke contacten.

Lees meer over de schizoïde persoonlijkheidsstoornis.

Mensen met een schizotypische persoonlijkheid zijn erg angstig en achterdochtig. Ze maken moeilijk contact en gedragen zich erg vreemd (excentriek).

Lees meer over de schizotypische persoonlijkheidsstoornis.

Antisociale mensen houden zich niet of nauwelijks aan regels. Ze denken alleen aan zichzelf. Daardoor komen ze impulsief, prikkelbaar of agressief over. Ze lijken zich niet schuldig te voelen over hun roekeloze gedrag.

Lees meer over de antisociale persoonlijkheidsstoornis.

Mensen met een borderline persoonlijkheid hebben last van snel wisselende heftige emoties. Ook hun zelfbeeld verandert makkelijk en vaak. Hierdoor gedragen ze zich onvoorspelbaar.

Lees meer over de borderline persoonlijkheidsstoornis.

Mensen met een theatrale persoonlijkheid staan graag in het middelpunt van de belangstelling. Ze proberen die aandacht vast te houden door hun gevoelens aan te dikken en anderen te charmeren.

Lees meer over de theatrale persoonlijkheidsstoornis.

Bij narcistische mensen staan twee tegengestelde eigenschappen centraal. Ze voelen zich zowel verheven boven andere mensen, als minderwaardig en onzeker. Hierdoor hebben ze last van eenzaamheid en een grote behoefte aan bewondering.

Lees meer over de narcistische persoonlijkheidsstoornis.

Mensen met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis zijn verlegen en geremd. Hierdoor maken ze moeilijk contact, terwijl ze daar wel behoefte aan hebben.

Lees meer over de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis.

Mensen met een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis hebben erg weinig zelfvertrouwen. Hierdoor durven ze niks zelf te ondernemen. Ze laten het nemen van beslissingen aan anderen over. Daardoor worden ze heel afhankelijk.

Lees meer over de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis.

 

Deze mensen zijn erg perfectionistisch en stellen te hoge eisen aan anderen. Als dingen anders lopen dan ze willen, geeft dit heel veel stress.

De obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis lijkt op een angststoornis met bijna dezelfde naam: obsessief-compulsieve stoornis of dwangstoornis. Toch is dit een heel andere aandoening. Bij de persoonlijkheidsstoornis hoeven dwanghandelingen niet voor te komen (kan wel). De angststoornis gaat wel altijd samen met dwanghandelingen.

Lees meer over de obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis.

 

Verberg

De oorzaak van persoonlijkheidsstoornissen is niet bekend. Wel is duidelijk dat aanleg en omstandigheden een rol spelen:

  • U krijgt bij de geboorte bepaalde kenmerken mee. Ook wel: temperament of aanleg. Iemand is van nature verlegen. Een ander impulsief en ondernemend. Aanleg bepaalt hoe u zich gedraagt en op gebeurtenissen reageert.
  • Levensomstandigheden en ingrijpende gebeurtenissen hebben ook invloed. Denk bijvoorbeeld aan een kritische houding van de ouders. Of hechtingsproblemen in de kindertijd, verwaarlozing en mishandeling.

Aanleg en omstandigheden beïnvloeden elkaar over en weer. U kunt zo verlegen zijn dat u contacten met anderen vermijdt. Hierdoor raakt u geïsoleerd en is het nog moeilijker contact te maken.

Verberg

De gevolgen hangen af van de aard en ernst van de stoornis. Soms zijn de gevolgen niet goed zichtbaar. Ontwijkende persoonlijkheden proberen hun angst te verbergen. Schizoïde persoonlijkheden zijn vaak alleen. Zij hebben vooral zelf last van hun stoornis. 

Een theatrale of narcistische persoonlijkheid trekt wel veel aandacht. Maar dat er iets mis is, hoeft niet meteen duidelijk te zijn. Zij kunnen heel spontaan en getalenteerd overkomen. Bij antisociale persoonlijkheden is dit anders. Met hun roekeloze gedrag veroorzaken ze aanwijsbaar problemen voor anderen.

Een persoonlijkheidsstoornis heeft uiteenlopende gevolgen. Bijvoorbeeld:  

  • Eenzaamheid. Er is geen echt contact met anderen. Dit kan leiden tot depressie en angst.
  • Problemen op het werk en werkloosheid. Dit is vaak het gevolg van sociale onhandigheid. Of van een beperkt verantwoordelijkheidsgevoel.
  • Problemen met relaties. Intieme relaties aangaan lukt meestal niet. Vaak durven of kunnen mensen met een persoonlijkheidsstoornis anderen niet voldoende te vertrouwen.
  • Verslavingsproblemen, financiële problemen, geweldpleging en crimineel gedrag.

 

Verberg

Het is niet makkelijk om bij een persoonlijkheidsstoornis de juiste diagnose te stellen. Dit heeft verschillende redenen:

  • De kenmerken van een persoonlijkheidsstoornis komen ook bij gezonde mensen voor. Maar dan zijn ze minder uitgesproken.  
  • Persoonlijkheidsstoornissen kunnen lijken op andere psychische aandoeningen. Bijvoorbeeld op een depressie of angststoornis.  
  • De grens tussen de ene en andere stoornis is niet altijd duidelijk.
  • Mensen kunnen verschillende stoornissen tegelijk hebben.

Daar is dus zorgvuldig onderzoek voor nodig van een deskundige zorgverlener, zoals een psychiater. Dit gebeurt via gesprekken (met u en uw naasten) en vragenlijsten. 

Zorgverleners gebruiken een handboek om de diagnose te stellen: de DSM-5. Dit is de vijfde editie van het Engelstalige handboek Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders. In dit handboek staan alle psychische aandoeningen en hun kenmerken beschreven. Dit helpt de zorgverlener bij het bepalen van de juiste stoornis(sen).

Verberg

Mensen met een persoonlijkheidsstoornis hebben veel moeite met hun emoties. Zij hebben geen grip op heftige emoties. Of de emoties zijn juist afwezig. Beide situaties kunnen zich afwisselend bij iemand voordoen. Nadenken en praten over hun gevoelens en gedachten vinden ze lastig. Sommigen reageren heel direct, zonder dat ze door hebben wat ze doen. Anderen zijn zo geremd dat ze helemaal niet reageren. Hierdoor is het moeilijk zelf het gedrag te veranderen.

Verberg

Leren omgaan met problemen staat centraal in de behandeling. Iedereen leeft volgens vaste gewoonten (patronen). Door deze te veranderen, gaat u op een andere manier denken, voelen en handelen. U krijgt meer zelfvertrouwen en leert beter functioneren.

De behandeling vraagt meestal veel tijd. Er zijn verschillende methoden:

  • Voorlichting: uitleg over uw persoonlijkheidsstoornis.
  • Gesprekken, individueel of in een groep (psychotherapie).
  • Vaardigheidstrainingen.
  • Behandeling met medicijnen.

Lees meer over de behandeling van een persoonlijkheidsstoornis.

Verberg

Kiezen in de GGZ

Keuzewebsite GGZKiezen in de GGZ is dé keuzewebsite voor volwassenen (18 jaar of ouder) die hulp zoeken bij psychische problemen. U vindt er behandelaars, informatie over klachten en aandoeningen, mogelijke behandelingen, wachttijden, vergoedingen en ervaringen van andere cliënten. De site is ontwikkeld door MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid, samen met cliënten, professionals en zorgverzekeraars. Geef aan wat u belangrijk vindt en zoek de zorgverlener die bij u past.

Ga naar Kiezen in de GGZ.

Zoek en vergelijk zorginstellingen

Bekijk kwaliteit en kies welke zorginstelling het beste bij u past

Zoek contact met lotgenoten

Meer weten over persoonlijkheidsstoornissen?

Bronnen: Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) en Hulpgids.nl

Deze pagina is voor het laatst gewijzigd op 29 november 2018.

Deel deze pagina via: