Chronische, met tussenpozen optredende ontstekingen en zweren aan endeldarm en dikke darm
Colitis ulcerosa is een chronische aandoening die zich met tussenpozen voordoet en meestal bij jongvolwassenen tot ontwikkeling komt. De aandoening veroorzaakt ontstekingen in de endeldarm (rectum) en de dikke darm. Het rectum kan worden aangetast (zie Proctitis), maar de aandoening kan zich ook naar boven in de dikke darm uitbreiden. In sommige gevallen is de hele dikke darm aangetast. Colitis ulcerosa komt bij ongeveer één op de duizend mensen voor. Roken kan een zekere bescherming tegen de ziekte bieden.
De precieze oorzaak is niet bekend. Er zijn echter aanwijzingen dat erfelijkheid een rol speelt, omdat ongeveer één op de tien mensen met colitis ulcerosa een nabij familielid heeft met dezelfde aandoening. Ook kan er een familiegeschiedenis van darmziekten zijn, met onder meer de ziekte van Crohn (Ziekte van Crohn), of van allergische aandoeningen zoals eczeem.
De klachten die colitis ulcerosa geeft, komen vaak met tussenpozen voor; er kunnen maanden of jaren voorbijgaan zonder of met weinig last. Bij een lichte aanval ontwikkelen de klachten zich geleidelijk, vaak binnen enkele dagen. Deze kunnen onder meer zijn:
- diarree, soms met bloed en slijm in
- de ontlasting;
- buikpijn;
- vermoeidheid;
- verlies van eetlust.
Bij een zware aanval kunnen de volgende klachten plotseling beginnen en zich binnen enkele uren ontwikkelen:
- zware aanvallen van diarree, minstens zes maal per dag;
- het uitscheiden van bloed en slijm, met of zonder ontlasting;
- pijn in en opzwellen van de buik;
- koorts;
- gewichtsverlies.
Mensen met colitis ulcerosa hebben vaak ook andere, daarmee samenhangende aandoeningen. Dit kunnen zijn pijn in gewrichten en ruggengraat (zie Artritis, en Spondylitis ankylopoetica, Spondylitis ankylopoetica), ontsteking in het oog (zie Uveïtis, en de huidaandoening Erythema nodosum.
- Colitis ulcerosa
- Dit endoscopische beeld van een dikke darm die door colitis ulcerosa is aangetast, toont de wijdverspreide zweren in de darmwand.
Een zware, plotselinge aanval van colitis ulcerosa kan leiden tot een megacolon. Bij deze aandoening raakt de darm ernstig verwijd. Hierbij kan de darmwand geperforeerd (lek)raken en kan de darminhoud met bacteriën in de buikholte terechtkomen. Dit kan weer leiden tot buikvliesontsteking (Buikvliesontsteking).
Mensen met colitis ulcerosa hebben ook een grotere kans om darmkanker (Dikkedarmkanker en endeldarmkanker) te krijgen. Dit risico is groter als de darmontsteking ernstig is en al op jonge leeftijd is begonnen.
Als de klachten tamelijk licht zijn, zal uw arts een monster van uw ontlasting laten onderzoeken om een infectie uit te sluiten. Ook kan endoscopie (zie Colonoscopie) nodig zijn, waarbij een of meer weefselmonsters van de wand van de endeldarm of dikke darm worden genomen voor microscopisch onderzoek. Een bloedmonster is nodig om bloedarmoede (zie Anemie) vast te stellen en de ernst van de ontsteking te bepalen.
Colitis ulcerosa wordt gewoonlijk met medicijnen behandeld, maar een operatie kan noodzakelijk zijn als u herhaaldelijk zware aanvallen hebt of als er complicaties zijn.
Uw arts zal de ontstekingsremmer mesalazine (zie 5 aminosalicylaten),voorschrijven om aanvallen van colitis ulcerosa te voorkomen of milde aanvallen te bestrijden. Als de ontsteking beperkt is tot de endeldarm of het onderste deel van de dikke darm, kan uw arts medicijnen op basis van aminosalicylaat voorschrijven in de vorm van een klysma of zetpillen. Als de ontsteking zich ook hogerop in de dikke darm bevindt, krijgt u orale medicijnen.
Bij een zware, plotselinge aanval van de aandoening zal uw arts vermoedelijk corticosteroïden in de vorm van pillen of een klysma voorschrijven. Langdurig gebruik van corticosteroïden geeft echter bijwerkingen (zie Zo werken ). In ernstige gevallen wordt ter voorkoming van opvlamming van de ziekte vaak azathioprine gebruikt (zie Immunosuppressiva, Immunosuppressiva).
Een chirurgische behandeling is gewoonlijk noodzakelijk bij mensen bij wie de klachten ondanks de medicijnen aanhouden en bij mensen die plotseling een zware aanval krijgen die niet reageert op de medicijnenbehandeling, zodat er gevaar voor een megacolon ontstaat. Bovendien kan chirurgisch ingrijpen raadzaam zijn bij mensen die een grote kans hebben op dikkedarmkanker. Bij de operatie worden gewoonlijk de gehele dikke darm en endeldarm verwijderd (zie Colectomie),en een stoma aangelegd, een kunstmatige opening in de buikwand via welke de dunne darm de ontlasting kan afscheiden (ileostomie; zie Colostomie). Bij deze operatie blijven de endeldarm en de anus gespaard. Soms kan een pouch-operatie worden uitgevoerd, waarbij een deel van de dunne darm wordt gebruikt om een reservoir te maken tussen dunne darm en anus. Hierdoor is geen stoma meer nodig, maar de pouch zelf kan ontstoken raken waardoor de frequentie van de stoelgang toeneemt.
Sommige mensen krijgen maar één keer een aanval van colitis ulcerosa, maar meestal herhalen de aanvallen zich. Ongeveer één op de vijf mensen heeft een operatie nodig. Dikkedarmkanker is een risico op lange termijn en ontwikkelt zich bij ongeveer één van de zes personen bij wie de hele endeldarm en dikke darm al 25 jaar of langer zijn aangetast. Als u een langdurige en uitgebreide colitis ulcerosa hebt en niet bent geopereerd, is periodieke endoscopie om vroege tekenen van dikkedarmkanker op te sporen raadzaam.
- Leeftijd
- Begint meestal tussen 15 en 35 jaar
- Komt vaker voor bij niet-rokers en ex-rokers
- Geen factor van betekenis
- Erfelijkheid
- Komt soms in families voor; komt in bepaalde etnische groepen vaker voor
- Leefwijze
- Komt vaker voor bij niet-rokers en ex-rokers
- Geslacht
- Geen factor van betekenis