anorexia nervosa
Wat is anorexia nervosa?
Het meest kenmerkende van mensen met anorexia nervosa is dat ze uit alle macht proberen af te vallen. Sommigen gaan daarom vasten. Anderen
hebben regelmatig last van eetbuiten, maar raken het eten weer kwijt door over te geven, laxeermiddelen te gebruiken of plaspillen, of een
klysma.
Letterlijk betekent anorexia nervosa: gebrek aan eetlust door een psychische oorzaak. Maar dit is onjuist. Mensen met anorexia hebben wel
degelijk honger, alleen ze proberen dat gevoel te onderdrukken. Ze geven er niet aan toe.
Anorexia geeft grote sociale, emotionele en
lichamelijke beperkingen. Emoties vlakken af, het niet willen eten geeft veel conflicten, mensen met anorexia trekken zich vaak terug in een
isolement. De ondervoeding geeft allerlei lichamelijke klachten, en mensen kunnen erdoor doodgaan. De kans op doodgaan is vijf keer zo
groot.
Anorexia is een van de eetstoornissen. Mensen wisselen nogal eens van de ene eetstoornis naar de andere. Mensen die eerst alleen maar vasten,
krijgen later last van eetbuien; of ze krijgen bulimia nervosa, of een andere
eetsoornis.
Gaat het over?
Voordat mensen anorexia krijgen, hebben ze meestal al een tijd intensief aan de lijn gedaan. Het duurt gemiddeld vier jaar. Soms een paar
maanden, maar soms ook tientallen jaren. Er is grote kans dat het terugkeert als iemand anorexia heeft gehad, en bij 1 op de 4 gaat het nooit
meer over.
Hoe vaak komt anorexia voor?
Anorexia is vrij zeldzaam. Ongeveer 5600 mensen hadden het afgelopen jaar anorexia. Per jaar komen er 1300 bij, en ongeveer evenveel genezen
jaarlijks. Het aantal neemt niet toe, en de aantallen verschillen niet met andere landen.
naar boven
naar boven
Hoe ontstaat anorexia nervosa?
Over oorzaken van anorexia nervosa valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico?s bekend. Dat wil zeggen: er is meer risico in
onderstaande gevallen. De extra risico's hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele kwetsbaarheid, met de omgeving, en
met levensgebeurtenissen.
Geslacht en leeftijd
- 90-95% is vrouw.
- Er zijn verder weinig verschillen tussen mannen en vrouwen.
- Het komt vooral voor bij jonge vrouwen.
Individuele kwetsbaarheid
- Erfelijkheid speelt duidelijk een rol.
- Kinderen van ouders met anorexia krijgen het elf keer vaker.
- Kinderen van ouders met een angststoornis of stemmingsstoornis (depressie, dysthymie,
bipolaire stoornis) krijgen het drie keer vaker.
- Kinderen van ouders die dwangmatig zijn, krijgen het drie tot vier keer vaker.
- Karaktertrekken als perfectionisme en een negatief beeld van zichzelf zijn waarschijnlijk niet zulke grote risico?s.
- Mensen met anorexia zijn vijf keer zo vaak vegetarisch. Ze eten geen vlees. Waarschijnlijk is dit een manier om af te vallen.
- Kinderen die te vroeg worden geboren, krijgen het drie keer zo vaak. Hebben ze ook nog eens een te laag geboortegewicht, dan vijf keer zo
vaak.
- Lichamelijke aandoeningen maken de kans op anorexia niet groter.
- Door de ondervoeding gaat de spijsvertering langzamer. Dit houdt de anorexia in stand.
Omgeving
- Het is niet zo dat omstandigheden in gezinnen het risico op anorexia groter maken. De conflicten die er in gezinnen met anorexia zijn,
komen eerder door de anorexia dan dat ze anorexia veroorzaken.
- In steden komt het even vaak voor als op het platteland.
- Onder balletdanseressen komt het vaker voor. Komt dit door de druk om dun te zijn als je aan ballet doet, of trekt ballet meisjes aan die
gevoelig zijn voor anorexia? Dat is nog onduidelijk.
Levensgebeurtenissen
- Negatieve ervaringen, als mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik in de jeugd maken de kans niet of nauwelijks groter. Ook maken ze
de eetstoornis niet ernstiger, als iemand die heeft.
- Negatieve jeugdervaringen komen wel vaker voor bij mensen die eetbuiten hebben en vervolgens hun eten er weer uit werken.
naar boven
naar boven
Verschijnselen van anorexia nervosa
Mensen met anorexia nervosa hebben last van de volgende verschijnselen.
- Ze willen niet meer wegen dan 85% van wat normaal is voor mensen van dezelfde leeftijd en lengte.
- Ze hebben grote angst om aan te komen, terwijl ze in feite te mager zijn.
- Ze ontkennen hun lage gewicht, en hebben geen realistisch beeld van hun eigen lichaam.
- Vrouwen menstrueren niet meer, en dat minstens drie keer achter elkaar niet.
naar boven
naar boven
Hoe wordt anorexia nervosa vastgesteld?
Om anorexia nervosa vast te stellen gebeurt het volgende:
- Meten van gewicht en lengte. Dit wordt vergeleken met een groeicurve of met een percentage van de BMI (Body Mass Index: een bepaalde
verhouding tussen lengte en gewicht).
- De arts stelt uitgebreid vragen over ideeën over eten en gewicht en waarom iemand lijnt. En of het gewicht belangrijk is voor de
waardering die de persoon voor zichzelf heeft.
- Er kunnen verschillende vragenlijsten worden ingevuld om te zien of iemand anorexia heeft.
- Om de ernst vast te stellen, is lichamelijk onderzoek nodig. Hier is een aparte vragenlijst voor.
naar boven
naar boven
Behandeling van anorexia nervosa
Vroeger was het doel van de behandeling van anorexia nervosa: een normaal, gezond gewicht. Nu is dat meer. Behalve een gezond gewicht is
dat:
- zorgen dat mensen gemotiveerd worden om gezond te eten en zich te laten behandelen;
- behandeling van bijkomende lichamelijke en psychische problemen;
- voorlichting over gezond voedsel en gezond eten;
- veranderen van onjuiste gedachten en gevoelens over de eetstoornis;
- betrekken van de familie bij de behandeling; en therapie voor het hele gezin, als dat nodig is;
- zorgen dat de anorexia niet terugkomt.
De behandeling bestaat vaak uit meerdere onderdelen om al deze doelen te kunnen bereiken. De behandeling begint vaak in de acute fase van
anorexia: herstellen van een gezond gewicht en motiveren voor verdere behandeling. Daarna komt de verdere behandeling van de anorexia, die er
bijvoorbeeld voor moet zorgen dat het niet terugkomt.
De behandeling zelf kan gebeuren in zelfhulpgroepen, door de huisarts en/of een diëtist, poliklinisch, in dagbehandeling, door opname in een
(psychiatrisch) ziekenhuis, of door een gedwongen opname met voeding onder dwang. Het is op dit moment niet duidelijk wat het beste werkt. Wel
is duidelijk dat anorexia in de acute fase niet kan worden behandeld door alleen de huisarts of een diëtist zonder ervaring met anorexia.
Als er andere medische problemen zijn, dan kan een opname nodig zijn.
Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Eetstoornissen.
naar boven
naar boven
Behandeling van anorexia nervosa met medicijnen
Behandeling met medicijnen is nooit het enige bij anorexia nervosa. In de acute fase is voedsel het belangrijkste medicijn. Belangrijk is dan
dat het gewicht niet al te snel toeneemt: een halve tot anderhalve kilo per week. Hoeveel kilo iemand precies moet aankomen, heeft te maken
met de ernst van de anorexia en de plaats iemand behandeld wordt: is iemand opgenomen in een instelling, dan kan het gewicht sneller
toenemen.
Soms worden mensen onder dwang gevoed. Of dit werkelijk helpt, is niet bekend. Dwang is meestal niet zo?n goed middel. Het wordt in Nederland
zo min mogelijk gedaan.
Van middelen als antipsychotica en antidepressiva is niet duidelijk of dit echt werkt. Een groep van antidepressiva (SSRI?s, fluoxetine)
verkleinen de kans dat anorexia terugkomt, lijkt het.
Overigens kan depressie komen door de ondervoeding. De depressie verdwijnt dan bij een gezond gewicht. In dat geval lijkt het niet nodig
medicijnen voor de depressie te gebruiken.
Allerlei andere middelen worden ook gebruikt: middelen om de stofwisseling te versnellen, eetlustopwekkers, middelen tegen botontkalking,
middelen met zink, enz, maar geen van die middelen lijkt goed te werken.
Met andere woorden: van medicijnen is niet goed aangetoond dat het werkt, en ze moeten dan ook spaarzaam worden gebruikt in de behandeling,
en in elk geval niet als eerste keus, en ook niet als enige behandeling.
naar boven
naar boven
Behandeling van anorexia nervosa met therapie, voedingsleer en zelfhulpgroepen
Psychologische behandelingen zijn altijd onderdeel van de behandeling van anorexia nervosa. Voor de psychologische behandeling zijn
verschillende methoden. De methoden zijn gedeeltelijk effectief. Ze kunnen worden gebruikt voor verschillende doelen, en in verschillende
fasen van de behandeling.
Er is geen verschil tussen verschillende behandelingen als gekeken wordt naar de werking ervan. Voor een bepaald persoon kan de ene
behandeling natuurlijk wel beter werken dan de andere.
Vroeger werd veel gewerkt met strenge methoden van straffen en belonen. Nu is gebleken dat dit op de korte termijn herstel van gewicht geeft,
maar als de behandeling stopt, dan daalt ook weer het gewicht. Er worden nu wel minder strenge varianten van deze methoden gebruikt, die
hetzelfde effect hebben, maar minder traumatisch werken voor de persoon met anorexia.
Bij jonge, niet al te zieke mensen met anorexia heeft het zin om de familie bij de behandeling te betrekken.
Voorlichting over voeding en gewicht zijn bijna altijd deel van de behandeling. Voorlichting alleen is waarschijnlijk niet effectief.
Voor mensen met anorexia hebben zelfhulpgroepen een belangrijke rol. Of ze ervoor zorgen dat de anorexia niet terugkomt, is niet bekend.
naar boven
naar boven
Adviezen bij anorexia nervosa: cliënt
- Zorg dat u genoeg weet over de anorexia nervosa. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, er genoeg over weten. Dat is
lastig, want juist als u anorexia heeft, wil u dat liever voor uzelf houden. Ook vinden veel mensen het eng om zich te laten behandelen: dan
moet ze gaan eten; en dat is wat ze juist niet willen.
- Soms is er verschil tussen welke behandeling uw behandelaar wil en wat u zelf wil. Overleg hierover met hem. Van geen van vooral de
psychologische methoden is bekend dat deze het beste werkt. Dan is een therapie die u past en een prettige therapeut waarschijnlijk
belangrijker.
- U moet weliswaar zelf uw anorexia aanpakken, maar vrienden, familie en hulpverleners kunnen u daar goed bij helpen: u moet het zelf doen,
maar doe het niet alleen. Stichting Anorexia en Boulimia Nervosa organiseert lotgenotencontact.
- Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met de anorexia. Helaas is anorexia hardnekkig en
gaat niet zo maar over. Neem ook de tijd om uit te vinden of, en welk werk haalbaar is, bijvoorbeeld parttime of fulltime, betaald of
vrijwillig. Neem niet te veel hooi op uw vork.
- Veel mensen schrikken van iemand met psychische klachten en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie.
Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.
naar boven
naar boven
Adviezen bij anorexia nervosa: familie en andere betrokkenen
Het leven met iemand met anorexia nervosa is zwaar en belastend. Ouders voelen zich vaak schuldig. Ze kunnen vaak niet meer echt in contact
komen met hun kind met anorexia. Maaltijden worden één grote strijd. En anorexia keert vaak terug, of gaat helemaal niet over.
- Zorg dat u genoeg weet over anorexia en de mogelijke gevolgen.
- Vraag waar u iemand wel en niet bij kunt helpen. Soms moet u betrokken zijn, soms is het goed om juist afstand te nemen. Dat is niet
altijd makkelijk, omdat iemand met anorexia de ziekte en het eetgedrag het liefst verborgen wil houden. Kunnen praten over de ziekte is dan
heel wat.
- Ook al heeft iemand in uw omgeving anorexia, dat betekent niet dat u maar alles moet accepteren. Bespreek met de persoon in kwestie waar
uw grenzen liggen. Neem niet alles over.
- Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen met uw familielid een cursus
over anorexia of over eetstoornissen te volgen.
- Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven. Dit voorkomt dat u zelf overbelast raakt.
- Zorg ervoor dat u zelf uw hart kunt luchten bij enkele mensen in uw omgeving. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
- Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via Stichting Anorexia en Boulimia
Nervosa of via Stichting Labyrint / In Perspectief.
Behandelaars moeten de partner en naaste familie betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen immers veel bijdragen aan een
succesvolle behandeling, maar daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.
- Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de stoornis van uw partner of familielid.
- Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag er
naar.
Het komt geregeld voor dat iemand met anorexia geen hulp wil. Dit leidt voor familieleden tot dilemma's en lastige situaties.
Informeer bij Stichting Anorexia
en Boulimia Nervosa of Stichting Labyrint / In Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de situatie.
naar boven
naar boven
Misverstanden over anorexia nervosa
- Anorexia nervosa is geen uit de hand gelopen poging om af te vallen. Het is een zeer ernstige en hardnekkige psychische stoornis met vaak
langdurende gevolgen.
- Het schoonheidsideaal heeft niet zo?n grote invloed. Mensen met anorexia gaan door met afvallen, ook al worden ze daar volgens het
schoonheidsideaal niet mooier op.
- De laatste vijftig jaar is het aantal gevallen niet gestegen: er is dus niet een soort epidemie. Al vertellen TV, kranten en tijdschriften
wel vaak dat het toeneemt.
- Het is geen typisch westerse ziekte: het komt overal in de wereld ongeveer even vaak voor.
- Het komt niet vaker voor bij mensen met een hoge opleiding en een hoger inkomen.
naar boven
naar boven
Patiënten- en belangenorganisaties anorexia nervosa
Uitgebreidere informatie op www.trimbos.nl, informatie voor professionals; onder andere over:
- onderscheid met andere stoornissen;
- verloop;
- samengaan met andere psychische en lichamelijke stoornissen;
- gevolgen van anorexia, maatschappelijk en voor de kwaliteit van leven;
- de vraag of het te voorkomen is;
- een overzicht van alle onderzochte medicijnen;
- een uitgebreid overzicht van mogelijke hulp bij anorexia;
- literatuurverwijzingen (van met name wetenschappelijk onderzoek).
Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Eetstoornissen. De
Richtlijn is gemaakt voor professionals.
De Richtlijn kunt u bestellen bij Trimbos-instituut.
naar boven
naar boven
