antisociale persoonlijkheidsstoornis
Wat is een antisociale persoonlijkheidsstoornis?
De antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) heeft als belangrijk kenmerk instabiliteit van denken, voelen en gedrag. Dit geeft sterk
wisselende stemmingen, instabiele relaties met anderen, impulsief gedrag en de dingen die iemand wil, moeten snel gebeuren. Deze stoornis
werkt verstorend op de sociale omgeving.
ASP begint op vroege leeftijd; er is altijd al een gedragsstoornis voor het vijftiende jaar. De
eerste symptomen beginnen op acht- of negenjarige leeftijd.
Een moeilijk temperament en een problematische relatie tussen ouder en kind op
driejarige leeftijd geeft ook al een flink risico op ASP en crimineel gedrag.
Gaat het over?
ASP kan niet genezen. Behandelingen bestrijden wel sommige verschijnselen van ASP.
Hoe vaak komt het voor?
Voor Nederland zijn er geen cijfers. Geschat wordt dat in westerse landen 2 tot 3% van de volwassenen
een ASP heeft. In een straat met 100 volwassen bewoners hebben er dus 2 tot 3 ASP.
Deze cijfers zijn misschien nog te laag, omdat mensen
met een ASP hun eigen problemen niet duidelijk zien, antwoorden geven die de omgeving graag hoort, en anderen misleiden. Zo verzwijgen ze
dingen die wel duidelijk te halen zijn uit bijvoorbeeld politie- en gevangenisdossiers, of andere bronnen van informatie.
naar boven
naar boven
Verschijnselen van een antisociale persoonlijkheidsstoornis
Iemand heeft een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) als hij erg weinig
rekening houdt met anderen, en dat vanaf zijn 15e jaar.
Iemand heeft minstens drie van zeven volgende verschijnselen:
- Hij houdt zich niet aan de wet. Hij doet vaker dingen die de wet verbiedt.
- Hij is oneerlijk: hij gebruikt valse namen, probeert anderen te bedriegen voor eigen voordeel of plezier.
- Hij doet de dingen impulsief, kan niet plannen of vooruit kijken.
- Hij is prikkelbaar en agressief. Hij zit geregeld in vechtpartijen en pleegt geregeld geweld.
- Hij is erg onverschillig als het gaat om eigen veiligheid of die van anderen.
- Hij is onverantwoordelijk: het is moeilijk een baan te houden of financiële verplichtingen na te komen.
- Hij heeft geen spijt als hij anderen heeft gekwetst, bestolen of mishandeld.
Verder is hij minstens 18 jaar.
Vaak gedroeg hij zich voor zijn vijftiende jaar al anders. Hij deed minstens drie van de volgende vijftien dingen.
- Hij pest, bedreigt of intimideert anderen.
- Hij begint vaak een vechtpartij.
- Hij heeft een wapen gebruikt dat anderen ernstig kan verwonden. Het wapen kan ook een fles of een knuppel zijn.
- Hij heeft mensen mishandeld.
- Hij heeft dieren mishandeld.
- Hij heeft iemand bestolen, in direct contact.
- Hij heeft iemand bestolen, zonder direct contact.
- Hij heeft iemand tot seks gedwongen.
- Hij heeft brand gesticht.
- Hij heeft dingen van anderen met opzet vernield.
- Hij heeft ingebroken in een gebouw of een auto.
- Hij liegt veel.
- Hij blijft vaak 's nachts weg van huis, ook al hebben zijn ouders dat verboden.
- Hij spijbelt vaak.
Laatste kenmerk van ASP is dat het antisociale gedrag niet enkel gebeurt in perioden van schizofrenie of manie.
naar boven
naar boven
Hoe ontstaat een antisociale persoonlijkheidsstoornis?
Over oorzaken van een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico's bekend. Dat wil
zeggen: er is meer risico in onderstaande gevallen. De extra risico's hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele
kwetsbaarheid, met de omgeving, en met levensgebeurtenissen.
Geslacht en leeftijd
- Mannen hebben vier tot vijf keer zo vaak ASP.
- ASP komt vooral voor tussen de 25 en 44 jaar.
Individuele kwetsbaarheid
- De gevoeligheid voor ASP is voor een deel erfelijk.
- Het lijkt erop dat ASP samengaat met hersenafwijkingen.
- Jonge kinderen die opvliegend en impulsief zijn, krijgen later vaker ASP
- Kinderen die hyperactief zijn, krijgen het later vier keer zo vaak.
- Kinderen met gedragsstoornis krijgen het later veertien keer zo vaak.
- Kinderen met een lagere intelligentie en minder kennisvaardigheden krijgen het later vaker, vooral als ze minder taalvaardig zijn.
Omgeving
- Als ouders in de opvoeding minder goed kunnen reageren, krijgen hun kinderen later vaker ASP. In de opvoeding gaat het dan om een gebrek
aan warmte, weinig ouderlijk toezicht en hard straffen.
- Kinderen die in groep zitten met antisociale leeftijdsgenoten krijgen later ook vaker ASP.
- Kinderen die opgroeien in armoede, slechte woningen, en in een criminele buurt krijgen het later vaker.
Levensgebeurtenissen
- Kinderen met externaliserende gedragsproblemen worden vaker afgewezen door leeftijdsgenoten. Hierdoor gaan zij zich makkelijker afwijkend
ontwikkelen, en dat maakt de kans op ASP groter.
naar boven
naar boven
Hoe wordt een antisociale persoonlijkheidsstoornis vastgesteld?
De kenmerken van een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) zijn op zich makkelijk vast te stellen. Toch is het lastig, omdat mensen met
ASP de schuld van allerlei dingen graag bij anderen leggen, zelf niet goed naar hun eigen gedrag kunnen kijken en erover nadenken, en zelf
weinig last hebben van hun stoornis. Ze hebben daardoor vaak een vertekend beeld van hun problemen. Daarom is het nodig ook andere informatie
te gebruiken bij het vaststellen van ASP.
Daar komt bij: vaak wordt de diagnose gesteld in gerechtelijke situaties. Dat maakt mensen
achterdochtig en ze gaan al snel in de verdediging. Dan wordt informatie uit andere bronnen helemaal noodzakelijk: strafdossiers, interviews
met belangrijke anderen, gegevens van eerdere psychiatrische behandelingen.
Er zijn verschillende vragenlijsten die kunnen worden
afgenomen om ASP vast te stellen.
naar boven
naar boven
Behandeling van een antisociale persoonlijkheidsstoornis met medicijnen
Er is nog te weinig onderzoek om te kunnen zeggen welke medicijnen helpen bij een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP). Wel is
duidelijk dat ASP niet kan genezen. Behandelingen bestrijden sommige symptomen van ASP.
Hieronder staan medicijnen die op korte termijn
lijken te werken. Voor de lange termijn is nog niets bekend.
- Antidepressiva (het soort SSRI) verminderen agressief en impulsief gedrag. Bijwerkingen, vooral het verlies van seksuele lust, maken dat
mensen eerder stoppen met het gebruik, dat wil zeggen eerder dan wenselijk.
- Lithium en andere soortgelijke medicijnen verminderen agressief en impulsief gedrag.
- Sommige antipyschotica verminderen ook agressief en impulsief gedrag.
Gaat ASP samen met ADHD, dan lijken middelen als methylfenidaat en dextro-amfetamine te helpen.
naar boven
naar boven
Behandeling van een antisociale persoonlijkheidsstoornis met therapie
Er is nog te weinig onderzoek om te kunnen zeggen welke psychologische behandelingen helpen bij een antisociale persoonlijkheidsstoornis
(ASP). Wel is duidelijk dat ASP niet kan genezen. Behandelingen bestrijden sommige symptomen van ASP.
De psychologische behandeling moet
concreet zijn, een duidelijke structuur hebben, en de therapeut moet sturend optreden.
- Cognitieve gedragstherapie lijkt het beste te werken. Dit is een vorm van psychotherapie. Samen met de behandelaar gaat iemand kijken naar
de manier van denken en het gedrag. Daarna is het de bedoeling dat iemand dat gaat veranderen, en zullen de klachten minder worden. Doel is
vaak om vooral de agressie meer in de hand te krijgen. Er zijn inmiddels een paar varianten van deze therapie.
- Langdurige en intensieve behandelingen (meer dan een jaar) werken beter dan korte.
Voor mensen met de diagnose psychopathie is geen effectieve behandeling mogelijk.
naar boven
naar boven
Adviezen bij een antisociale persoonlijkheisstoornis: cliënt
Adviezen voor de cliënt met een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) zijn lastig te geven. Kenmerk van de stoornis dat mensen zelf
vinden dat ze niets mankeren. Voor de mensen met ASP die er wat aan willen doen, de volgende adviezen.
- Zorg dat u genoeg weet over de ASP. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, er genoeg over weten. De site www.moeilijkemensen.nl geeft meer informatie over persoonlijkheidsstoornissen.
- Soms is er verschil tussen welke behandeling uw behandelaar wil en wat u zelf wil. Overleg hierover met hem.
- U moet weliswaar zelf uw ASP aanpakken, maar vrienden, familie en hulpverleners kunnen u daar goed bij helpen.
- Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met de ASP. Neem de tijd om uit te vinden of, en welk
werk haalbaar is, bijvoorbeeld parttime of fulltime, betaald of vrijwillig. Neem niet te veel hooi op uw vork.
- Veel mensen schrikken van iemand met psychische klachten en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie.
Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.
naar boven
naar boven
Adviezen bij antisociale persoonlijkheidsstoornis: familie en andere betrokkenen
Het leven met iemand met een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) in de directe omgeving is verre van gemakkelijk: het leidt vaak tot
meer schooluitval, een lager schoolniveau, een lager inkomen, werkeloosheid, problemen met werk, relatieproblemen, problemen met de eigen
kinderen, problemen met drank en drugs, problemen met justitie.
- Zorg dat u genoeg weet over de ASP en de mogelijke gevolgen. De site www.moeilijkemensen.nl
geeft meer informatie over persoonlijkheidsstoornissen.
- Gezien de neiging die mensen met ASP hebben tot liegen, bedriegen, manipuleren en gebruiken van geweld, is het belangrijk om op uw hoede
te zijn. Maak heel duidelijk waar uw grenzen liggen.
- Op een gegeven moment kan het goed zijn afstand te nemen, omdat u er anders zelf aan onder door gaat.
- Hulp vragen is voor mensen met ASP moeilijk: ze ervaren zelf vaak weinig problemen en hebben niet het idee dat het aan hen ligt. Laat
staan dat ze er iets aan zouden kunnen doen.
- De problemen en het bijbehorende gedrag komen voort uit de stoornis. Dat heeft dus zelden met u als familielid of huisgenoot te maken. Al
zal iemand met ASP wel proberen de schuld van een en ander bij u te leggen.
- Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door een cursus over de stoornis te
volgen, als het even kan samen met uw familielid
- Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven. Dit voorkomt dat u zelf overbelast raakt.
- Zorg ervoor dat u zelf uw hart kunt luchten bij enkele mensen in uw omgeving. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
- Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via stichting Labyrint/In Perspectief.
Behandelaars moeten de partner en naaste familie betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen immers veel bijdragen aan een
succesvolle behandeling, maar daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.
- Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de stoornis van uw partner of familielid.
- Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag er
naar.
Het komt voor dat iemand geen hulp accepteert of bijvoorbeeld weigert medicijnen te gebruiken. Dit leidt voor familieleden tot
dilemma's en lastige situaties. Informeer bij Stichting Labyrint / In
Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de situatie. De site www.moeilijkemensen.nl geeft tips hoe om te gaan met mensen met een persoonlijkheidsstoornis.
naar boven
naar boven
Patiënten- en belangenorganisaties antisociale persoonlijkheidsstoornis
- De huisarts kan meer informatie geven over een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) en eventueel doorverwijzen.
- www.moeilijkemensen.nl voor informatie over persoonlijkheidsstoornissen.
- Nederlandse Vereniging voor
Psychotherapie, over psychologische behandelingen/psychotherapie.
- Voor familieleden: Stichting
Labyrint / In Perspectief.
- Het boek 'Gewetenloos. De wereld van een psychopaat' van Robert Hare geeft de lezer toegankelijke informatie
over de denk- en belevingswereld van de psychopaat.
- Het Trimbos-instituut
heeft meer sites op het gebied van geestelijke gezondheidszorg.
Uitgebreidere informatie op www.trimbos.nl, informatie voor professionals; onder andere over:
- onderscheid met ander stoornissen;
- verloop van ASP;
- samengaan met andere psychische en lichamelijke stoornissen;
- gevolgen van ASP;
- ontstaan van ASP;
- voorkomen ervan;
- diagnose-instrumenten;
- literatuurverwijzingen (van met name wetenschappelijk onderzoek).
naar boven
naar boven
